Obniżyć ceny energii w Europie. Bruksela podaje wytyczne, ale bez konkretów

Komisja Europejska w dziewięciu krokach proponuje krajom członkowskim jak obniżyć ceny energii. Propozycje składają się w dużej mierze na ograniczeniu opodatkowania energii elektrycznej i przesunięciu części opłat do budżetu. Propozycji poluzowania celów klimatycznych nie przewidziano.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie główne filary stanowią podstawę propozycji Komisji Europejskiej dotyczących obniżenia cen energii?
• W jaki sposób Komisja Europejska rekomenduje modyfikację opodatkowania i opłat za energię elektryczną?
• Jakie wytyczne dotyczą kontroli i zmniejszania opłat za dystrybucję energii?
• W jaki sposób promowane jest wykorzystanie czystych technologii oraz innowacyjnych modeli finansowania energii?
• Jakie działania mają na celu zwiększenie roli obywateli w produkcji energii i uelastycznienie rynku dostawców?
• Jakie mechanizmy przewidziano w celu ochrony wrażliwych konsumentów i przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu?

Cztery filary, dziewięć propozycji, mało konkretów – tak można streścić zalecenia Komisji Europejskiej dotyczące obniżenia cen energii w UE pod nazwą „Obywatelski Pakiet Energetyczny”. Filary propozycji dotyczą niższych rachunków za energię, ochrony konsumentów, walki z ubóstwem energetycznym i implementacji już przyjętych przez UE przepisów prawa. 

Obniżenie podatków i opłat może zmniejszyć ceny prądu w UE

Pierwszy rozdział pakietu traktuje o „niższych cenach rachunków za energię dla gospodarstw domowych”. Podatki i opłaty za energię elektryczną stanowią średnio 25 proc. wartości rachunku za energię dla gospodarstw domowych i 15 proc. ceny dla przedsiębiorstw. Zdaniem KE, państwa członkowskie mogą obniżyć krajowe podatki i opłaty energetyczne, w tym dodatkowe podatki lub opłaty niezwiązane z energią. – Usunięcie niepowiązanych kosztów przynosi korzyści wszystkim rachunkom za energię elektryczną, a zwłaszcza gospodarstwom domowym w trudnej sytuacji – wskazuje KE.

Zgodnie z obowiązującą dyrektywą w sprawie opodatkowania energii i dyrektywą w sprawie VAT, państwa członkowskie mają swobodę obniżania minimalnych stawek akcyzy i podatku VAT od cen energii elektrycznej.  – Miałoby to natychmiastowy wpływ na ceny energii elektrycznej i przyczyniłoby się również do szybszej elektryfikacji odbiorców końcowych – uważa KE. Wedle wyliczeń KE, obniżenie opodatkowania cen energii może spowodować, że te spadną o 14 proc. średnio o 200 euro w skali roku na gospodarstwo domowe.

KE proponuje przeprowadzenie przeglądów podatkowych i pełne wykorzystanie elastyczności przepisów UE oraz rozważenie pełnego lub częściowego ukierunkowanego obniżenia stawek akcyzy na energię elektryczną, np. dla gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym i zagrożonych.

Opłaty sieciowe pod lupą. KE chce ograniczyć koszty dystrybucji energii

Druga propozycja dotyczy zmniejszenia opłat za dystrybucję energii. Konsumenci płacą także tzw. taryfy sieciowe (opłaty dystrybucyjne), aby pokryć koszty przesyłu energii do swoich domów. Stanowi to od jednej czwartej do jednej trzeciej ceny energii i ma kluczowe znaczenie dla skali rachunku za energię elektryczną W Polsce ta opłata stanowi już blisko połowę rachunku za prąd KE wskazuje, że krajowi regulatorzy powinni pilnować, czy operatorzy sieci nie przerzucają zbyt dużych kosztów na konsumentów. – Szybkie wdrożenie niniejszych wytycznych pomoże obniżyć opłaty sieciowe dla wszystkich odbiorców. Komisja zachęca organy regulacyjne do stosowania rygorystycznego podejścia przy ocenie kosztów/przychodów i pełnego uwzględnienia potencjalnej elastyczności i reakcji popytu w celu zastąpienia kosztownych inwestycji infrastrukturalnych – wskazuje KE. Bruksela zachęca też krajowe organy regulacyjne do rozważenia ukierunkowanych zachęt w taryfach sieciowych na rzecz lokalnego elastycznego zużycia, które obniżyłyby ogólne koszty sieci, jak np. społeczności energetyczne i wspólne dzielenie się energią. 

Przypomnijmy, że to te opłaty odpowiadają w Polsce obecnie za wzrost cen energii. W ramach tych opłat inwestowane są środki w rozwój sieci elektroenergetycznej pod potrzeby OZE oraz dołączane są opłaty, które służą stabilizacji dostaw energii z OZE w konwencjonalnych źródłach. W Polsce jest to tzw. opłata mocowa, która z roku na rok rośnie. KE nie wskazuje jednak, jak pokryć braki inwestycyjne i koszty bilansowania OZE w przypadku obniżenia tych taryf.

Nowe finansowanie elektryfikacji i czystych technologii energetycznych

Kolejna, trzecia wytyczna to zwiększenie wykorzystania czystych i energooszczędnych technologii. W opinii KE, domowe systemy zarządzania energią i nowoczesne inteligentne urządzenia energetyczne mogą obniżyć rachunki za energię. – Przejście na elektromobilność oferuje dodatkowe możliwości obniżenia kosztów energii poprzez inteligentne i dwukierunkowe ładowanie pojazdów elektrycznych, umożliwiając gospodarstwom domowym optymalizację zużycia energii elektrycznej – czytamy w dokumencie. Jednak często są one postrzegane jako zbyt kosztowne, głównie ze względu na wysokie opłaty początkowe. Aby temu zaradzić, niektóre państwa członkowskie wprowadziły różne modele  finansowania, w tym leasingi. – Komisja wzywa państwa członkowskie i przedsiębiorstwa do wyjścia poza podejście oparte wyłącznie na dotacjach i opracowania innowacyjnych usług energetycznych i rozwiązań finansowych – na przykład programów łączących leasing z możliwością pokrycia początkowych kosztów kapitałowych, oferujących ciepło jako usługę lub elastyczne taryfy dla pomp ciepła – wskazano.

Szybsza zmiana dostawcy energii sposobem na niższe rachunki za prąd

KE jako czwartą wytyczną proponuje szybszą zmianę dostawcy energii na tego oferującego najtańszą ofertę, najlepiej w 24 godz. Już teraz przepisy UE dają obywatelom prawo do zmiany dostawcy energii. Zdaniem KE obywatele UE, nie korzystając z tego prawa, mogą każdego roku stracić ok. 152 euro. Komisja wzywa państwa członkowskie raz jeszcze do zapewnienia, aby dostawcy energii udzielali swoim klientom „najlepszej porady taryfowej” na podstawie ich konkretnego zużycia energii co najmniej raz w roku oraz aby wprowadzili „system wczesnego ostrzegania”, jeśli istnieje ryzyko, że zużycie energii przez klienta znacznie przekroczy poziom założony w momencie zawarcia umowy oraz za każdym razem, gdy pojawi się tańsza oferta. Takie usługi, umożliwiłyby konsumentom szybką reakcję i zmianę umowy (np. elastycznej na stałą), co miałoby pozytywny wpływ na ich rachunki. Propozycje KE powinny pojawić się jeszcze w tym kwartale tego roku.

Większa produkcja własnej energii i rozwój społeczności energetycznych

Piąta z propozycji KE dotyczy zwiększenia samoprodukcji energii (poprzez mikroinstalacje OZE) i podziału energii między obywatelami.  – Obywatele mogą zdecydować się na połączenie sił i utworzenie wspólnoty energetycznej, aby zarządzać wspólnymi inwestycjami oraz produkować i zużywać energię odnawialną, na przykład poprzez panele słoneczne, turbiny wiatrowe – wskazano w unijnych propozycjach. Zdaniem KE istnieje potencjał zwiększenia zainstalowanej mocy OZE w społecznościach gospodarstw domowych nawet dziesięciokrotnie. – Gospodarstwa domowe produkujące i zużywające własną energię z fotowoltaiki mogą osiągnąć oszczędności rzędu 260-550 euro rocznie. Dla społeczności gospodarstw domowych korzystających z energii wiatrowej i słonecznej, oszczędności mogą wynieść 440-930 euro – wynika z wyliczeń KE.

Komisja ma przygotować państwom członkowskim wytyczne dotyczące sposobów wykorzystania potencjału społeczności energetycznych i samowystarczalności energetycznej, w tym dzielenia się dobrymi praktykami, na podstawie oceny potencjalnych i istniejących barier.

Jako szósta propozycja, KE mówi o promowaniu umów z elastyczną ofertą cenową. – Konsumenci z elastycznymi umowami detalicznymi mogą poczynić znaczne oszczędności. W niektórych przypadkach rachunki za energię elektryczną mogą być nawet o 40 proc. niższe, gdy zapotrzebowanie na ogrzewanie jest przenoszone na okresy niskich cen energii elektrycznej  – wskazano.

Komisja ma przygotować wytyczne dotyczące promowania wynagradzania elastyczności poboru energii elektrycznej w umowach detalicznych. Poprzez rozporządzenia wykonawcze ma poprawić się także dostęp do danych elektroenergetycznych.

Ochrona konsumentów i walka z ubóstwem energetycznym w UE

Siódme zalecenie dotyczy ochrony konsumenta przed agresywnymi praktykami telemarketingowymi. Aby poprawić jakość usług energetycznych dla klientów, Komisja podejmie współpracę ze stowarzyszeniami konsumentów, dostawcami energii i organami regulacyjnymi w celu opracowania nowego kodeksu usług dla dostawców energii, co będzie pierwszym krokiem w kierunku przeciwdziałania nieuczciwym praktykom marketingowym.

Ósma rekomendacja dotyczy walki z ubóstwem energetycznym. Komisja ma pomóc państwom członkowskim w opracowaniu krajowych planów renowacji budynków do końca 2026 r., w celu zidentyfikowania budynków o najgorszej charakterystyce, w których mieszkają najbardziej narażeni obywatele. KE ma także pomóc w opracowaniu dostosowanych do indywidualnych potrzeb polityk, które pomogą im obniżyć rachunki za energię. Oprócz projektów dotyczących ubóstwa energetycznego w ramach Funduszu Społeczno-Klimatycznego, Funduszy Polityki Spójności lub innego wsparcia udzielanego na poziomie lokalnym za pośrednictwem Centrum Doradztwa w Sprawie Ubóstwa Energetycznego (EPAH), Komisja ogłosi nowy nabór wniosków w ramach programu LIFE, aby sfinansować projekty wspierające władze krajowe, regionalne i lokalne w zwalczaniu ubóstwa energetycznego. Działania mają zostać podjęte do końca roku.

KE zapowiada także – jako już ostatnią, dziewiątą rekomendację, ochronę obywateli narażonych na wyłączenia energii. Dla wielu obywateli UE, w tym tych, którzy już borykają się z ubóstwem energetycznym, brak możliwości płacenia rachunków za energię stanowi egzystencjalny problem. Komisja zapowiada współpracę z państwami członkowskimi, krajowymi organami regulacyjnymi, dostawcami energii, organizacjami konsumenckimi i innymi zainteresowanymi stronami w celu utworzenia systemów na poziomie krajowym, które umożliwią identyfikację wczesnych sygnałów ostrzegawczych, kiedy gospodarstwa domowe mają trudności z płaceniem rachunków za energię.