Obóz prezydenta rozlicza rząd Tuska w energetyce. Lista zarzutów jest długa

Doradcy prezydenta Nawrockiego podsumowali ostatnią, najsurowszą od lat zimę w sektorze energetycznym. Równie surowe co temperatury były cenzurki, jakie wystawiono rządzącymi wskazując, że zaniechania dotyczące braku osłon dla odbiorców objawiły się wysokimi cenami energii, gazu i ciepła.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie wnioski wynikają z analizy ostatniego sezonu zimowego w polskim sektorze energetycznym?
• Jak kształtują się koszty energii dla polskich rodzin w porównaniu do średniej unijnej?
• Co wpływa na wysokie ceny gazu w Polsce i jaką rolę pełni w tym Orlen?
• Jakie zmiany zaszły w mechanizmach kształtowania cen ciepła sieciowego oraz pelletu drzewnego?
• Jakie są przewidywane wyzwania dla bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej po 2028 roku?
• Jakie konkretne rekomendacje dotyczące regulacji i inwestycji zostały przedstawione?

Lista zarzutów wobec rządu Donalda Tuska jest długa. Minister w Kancelarii Prezydenta RP, Karol Rabenda, doradczyni ds. energetyki Wanda Buk oraz Marcin Izdebski, ekspert Centrum Strategii Rozwojowych i szef Rady ds. Energii i Zasobów Naturalnych przy prezydencie, wystąpili we wtorek na konferencji prasowej w związku z posiedzeniem Rady ds. Energii i Zasobów Naturalnych, podsumowując okres zimowy w energetyce. Wśród najważniejszych bolączek wymienili oni: wysokie hurtowe ceny gazu w UE, wzrost cen za ciepło (poprzez zakończenie mechanizmu mrożenia cen) z 150 zł/GJ do 230 zł/GJ, wyższe ceny energii elektrycznej (wysokie opłaty mocowe, niestabilność cen uprawnień ETS) oraz wzrost cen pelletu drzewnego z 1500 zł do 2500 zł za tonę.

Koszty energii dla polskich rodzin

Jak wyliczał na konferencji prasowej Karol Rabenda, Polska zajmuje trzecie miejsce w UE w kwestii udziału wydatków na energię elektryczną i ogrzewanie w całości wydatków gospodarstwa domowego. – Udział ten wynosi w Polsce 7,7 proc. To 67 proc. powyżej średniej unijnej, która z kolei wynosi 4,6 proc. – mówiła Wanda Buk i dodawała, że dane Eurostatu potwierdzają, że energia pozostaje jednym z głównych kosztów utrzymania polskich rodzin. – Stawia to Polskę w gronie krajów o największym obciążeniu energetycznym w całej UE  – dodawała.

Doradcy prezydenta wyliczyli także, że przeciętna rodzina płaci w skali roku ok. 2,6 tys. zł za prąd, posiadająca pompę ciepła nawet ponad 7 tys. zł. – Przy zastosowaniu oszczędności wynikającej z projektu prezydenckiego (z listopada ub. roku – red.) dot. obniżenia cen energii, mogą wynieść ok. 858 zł i ponad 2,3 tys. zł dla posiadaczy pomp ciepła – wyliczał Izdebski.

Skąd wysokie ceny gazu?

Poza cenami prądu, doradcy prezydenta zwracali uwagę na wysokie ceny gazu w Polsce, które mają być na rynku „najdroższymi w Europie”. – Pomimo posiadania Baltic Pipe i terminalu LNG w Świnoujściu, giełdowe ceny gazu w Polsce są konsekwentnie najwyższe spośród wszystkich krajów UE. Orlen posiada 100 proc. krajowego wydobycia i importu gazu, co tworzy strukturę monopolistyczną – wskazała Buk. Ceny gazu mają być w Polsce wyższe o 11 proc. niż na holenderskiej giełdzie TTF oraz o 6 proc. wyższe niż w Czechach, które nie podejmowały w ostatnich latach dużych inwestycji infrastrukturalnych. Zdaniem doradców nie można tego tłumaczyć kosztami wynikającymi z opłat poniesionych przed laty na infrastrukturę. – Wyniki Orlenu wskazują na nadmiarowe zyski kosztem odbiorców. Wyniki finansowe segmentu wydobycia ropy i gazu oraz hurtowej sprzedaży gazu przez Orlen wskazują na utrzymanie marż znacząco powyżej poziomu rynkowego, co przekłada się bezpośrednio na wyższe rachunki polskich rodzin i przemysłu – mówił z kolei Rabenda. – Jedną z przyczyn jest to, że za 100 proc. wydobycia i rynku odpowiada Orlen, który osiąga nadmiarowe marże – dodawała Wanda Buk. Jak wyliczyła nadmiarowe zyski, a więc nadwyżki ponad rynkowy poziom cen gazu wynoszą w przypadku Orlenu 3,5 mld zł.

Ceny ciepła

W przypadku cen ciepła sieciowego, doradcy przypominali, że pod koniec czerwca 2025 r. wygasła tarcza chroniąca przed wysokimi cenami energii. – Ceny maksymalne na ciepło z węgla i OZE wynosiły 103,82 zł/GJ, a na gaz 150,95 zł/GJ. Po 30 czerwca 2025 r. zamiast mechanizmu mrożenia cen wprowadzono bon ciepłowniczy z restrykcyjnym kryterium dochodowym tylko dla ceny powyżej 170 zł/GJ – mówił Rabenda i dodawał, że nowe, rynkowe ceny przyniosły niekiedy wzrost do 230 zł/GJ netto, a więc o ponad 52 proc. powyżej poprzednich poziomów maksymalnych dla źródeł gazowych. – Daje to ok. 1500 zł dodatkowego kosztu dla utrzymania 50 m kw. – wyliczał Rabenda.

W przypadku pelletu, szok cenowy zdaniem urzędników wywoła rozporządzenie z 8 maja 2025 r. ws. wymagań jakościowych pelletu bez vacatio legis. W maju 2025 r. za tonę pelletu trzeba było zapłacić 1500 zł, zaś w styczniu 2026 r. już 2500 zł za tonę. – Mamy niedostateczną krajową podaż biomasy przeznaczonej na pellet i konkurencję o surowiec ze strony energetyki zawodowej i przemysłu. Jednocześnie uzależniamy się od importu pelletu z rynków zewnętrznych – wskazał minister.

Luka mocowa nadal groźna?

Doradcy prezydenta dodawali, że tej zimy polską energetykę uratował węgiel. – Podczas tegorocznej zimy przed problemami z dostawami prądu uchronił nas węgiel. W szczycie, maksymalne zaangażowanie mocy węglowych odnotowano podczas tegorocznej zimy. Wówczas wynosił 90 proc. udział węgla w pokrywaniu zapotrzebowania na moc w godzinach szczytowych – mówił Izdebski i dodawał, że w efekcie decyzji o zamykanych starszych blokach węglowych, po 2028 r. pojawić się może luka mocowa. – Brak mechanizmu finansowania utrzymania mocy (wygasającego rynku mocy dla starszych elektrowni – red.) węglowych po 2028 r. rodzi ryzyko nieskontrolowanego wypadnięcia mocy – wskazał Izdebski.

Wyliczał on, że planowane jest wybudowanie ok. 8,5 GW mocy w elektrowniach gazowych, ale Polska nie ma dzisiaj realnej możliwości zastąpienia 19 GW mocy węglowych. – Brak decyzji o ich utrzymaniu po 2028 r. oznacza rosnące ryzyko dla bezpieczeństwa dostaw – mówi Izdebski.

Problemem mają być także braki wolnych magazynów względem rosnących z roku na rok potrzeb polskiej energetyki na to paliwo. – W Polsce jedynie na 37 dni wystarczy nam gazu dzięki pokryciu przez magazyny gazu. Przy średnim zużyciu gazu, magazyny są w stanie pokryć nasze zapotrzebowanie przez 68 dni, a trzeba pamiętać, że na 2033 r. przypadnie szczyt zapotrzebowania na gaz. Prognozowany wzrost rocznego zapotrzebowania wg Gaz-Systemu to ponad 50 proc. – mówi Izdebski i dodał, że w 2025 r. zostanie podjęta decyzja o budowie 5,5 GW mocy w gazie jednocześnie bez towarzyszącej decyzji o rozbudowie pojemności magazynowych.

Rekomendacje „Dużego Pałacu”

Doradcy uważają, że po analizie okresu zimowego, konieczne jest podjęcie kroków regulacyjnych, inwestycyjnych i kontrolnych. Po pierwsze zaproponowano wprowadzenie mechanizmów mocowych (pomocowych) po 2028 r. dla starszych elektrowni węglowych, którym wygasają umowy mocowe. Tu trzeba pamiętać, że rząd pracuje nad derogacjami, dla tych elektrowni do 2030 r. Efekt rozmów z Komisją Europejską mamy poznać najdalej na początku 2027 r. Po drugie, rozbudowa magazynów gazu w tym podjęcie pilnie decyzji inwestycyjnej o rozbudowie pojemności magazynów. Po trzecie zaproponowano niezależny audyt cen gazu Orlenu. Chodzi o sprawdzenie mechanizmu kształtowania cen gazu przez Orlen jako monopolistę oraz zbadanie zasadności cen giełdowych i nadmiarowych zysków sektora wydobywczego. Marcin Izdebski zaapelował do Urzędu Regulacji Energetyki o „pilny audyt” mechanizmu kształtowania cen przez Orlen oraz o kontrolę Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Już na samym posiedzeniu Rady Energii i Zasobów Naturalnych po konferencji, były pełnomocnik rządu ds. strategicznej infrastruktury energetycznej w rządach PiS Piotr Naimski zaproponował dodanie czwartej rekomendacji. Chodzi o wymaganie bilansowania dla nowych inwestycji OZE. – Mamy już dwa niezależne systemy energetyczne, za które oba musimy płacić. Jeden oparty jest o dyspozycyjne źródła energii, a drugi oparty jest o OZE – dodaje. Jego zdaniem, każdy właściciel wiatraka czy farmy fotowoltaicznej podłączonej do sieci powinien być zobowiązany do przedstawienia podczas występowania o umowę przyłączeniową umowy na przesył odpowiedniej ilości energii z dyspozycyjnych źródeł energii. – Albo przedstawia taką umowę, albo płaci zabezpieczenie za taką usługę Wówczas system oparty na OZE będzie urynkowiony. Jednocześnie opłaty mocowe na naszych rachunkach znacząco spadną, bo za pokrycie dyspozycyjnych źródeł energii będą płacić operatorzy OZE – wskazał Naimski, który dodał, że obowiązek bilansowania każdego źródła jest już w prawie UE, tylko trzeba go wyegzekwować.