Korzystne dla Polski zmiany w ETS. Bruksela proponuje kompromis

Polski rząd ma pierwsze sukcesy w rozmiękczaniu unijnej dyrektywy ETS. Zmiany powinny obniżyć ceny uprawnień do emisji CO2, co powinno przełożyć się m.in. na ceny energii. To jednak nie koniec walki – wciąż toczy się dyskusja o ETS2.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Na czym polega złagodzenie unijnej dyrektywy ETS i jak wpłynie ono na rynek uprawnień do emisji.
• O jakie kluczowe rozwiązania dla przemysłu i ciepłownictwa wciąż trwają negocjacje w Brukseli.
• Dlaczego planowane rozszerzenie systemu ETS na transport i budownictwo budzi tak duże obawy.
• Od czego zależeć będzie stabilność cen uprawnień do emisji CO₂ w kolejnych latach.

Zawarte pod koniec października porozumienie dotyczące jednego z elementów reformy systemu ETS dotyczy przepisów o unieważnianiu uprawnień znajdujących się w rezerwie stabilności rynkowej systemu ETS (unijnego systemu handlu emisjami). – Nowelizacja zwiększy długofalową płynność i przewidywalność rynku, a równocześnie będzie chronić konkurencyjność przemysłu. Zanim to wstępne porozumienie zostanie uchwalone musi być zatwierdzone przez wszystkie instytucje UE – wskazuje Rada UE w komunikacie. Polski rząd i spółki wydają się być zadowolone, ponieważ te zmiany mogą spowolnić tempo wzrostu uprawnień do emisji CO2.

Więcej uprawnień do emisji CO2 niż na początku proponowano 

Uzgodnione zmiany zakładają podwyższenie z 400 do 700 mln limitu uprawnień do emisji CO₂ (EUA), powyżej którego uprawnienia zgromadzone w rezerwie podlegają unieważnieniu. – To kompromis pomiędzy wcześniejszymi stanowiskami Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego i Rady UE – wskazuje Marcin Laskowski, wiceprezes ds. regulacji Polskiej Grupy Energetycznej.

Jak dodaje ta zmiana to odejście od dotychczasowego, bardziej restrykcyjnego mechanizmu unieważniania uprawnień. – Pozostawienie większej liczby EUA w rezerwie może w dłuższej perspektywie zwiększyć elastyczność systemu i ograniczyć ryzyko nadmiernych wahań cen uprawnień do emisji – uważa. Nie oznacza to jednak automatycznego zwiększenia podaży EUA na rynku ani natychmiastowego obniżenia ich cen.

W myśl porozumienia rezerwa ma zyskać większą zdolność reagowania na zmieniające się warunki rynkowe, w tym na ewentualny deficyt uprawnień w drugiej połowie lat 2030. wynikający z tego, że limit dopuszczalnych emisji stale maleje. Aktualizacja daje rezerwie większe pole manewru w kwestii ewentualnego wypuszczania uprawnień na rynek w przyszłości i jednocześnie regulowanie podaży uprawnień do emisji CO2. Rezerwa stabilności rynkowej to mechanizm, który ma eliminować nierównowagę na rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla. Rezerwa wycofuje nadwyżki uprawnień z rynku lub je uwalnia w celu ustabilizowania cen. Uzgodniona zmiana nie wpływa na ogólną strukturę rezerwy. Trwa jednak szerszy przegląd ETS, obejmujący zasady rządzące rezerwą.

– Bardzo podobała nam się propozycja Komisji Europejskiej, która bezwarunkowo znosiła unieważnianie uprawnień kierowanych do MSR. W trakcie procesu negocjacji w Radzie i następnie w Parlamencie przywrócono jednak próg, do którego te pozwolenie nie będą unieważniane. Tyle że nie będzie to już 400, a 700 mln uprawnień. Jest to nadal prawie 2 razy więcej niż w przypadku pierwotnego progu, co zdecydowanie wzmacnia możliwość MSR do reagowania na wysokie ceny i niedobór uprawnień. Czyli mamy zdecydowane poprawienie stanu rzeczy w odniesieniu do obecnego rozwiązania – uważa wiceminister klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta, który prowadzi rozmowy m.in. ws. tych regulacji.

Wiceprezes PGE Marcin Laskowski wskazywał kilka miesięcy temu, że koszty unijnego systemu handlu emisjami (EU ETS) drastycznie obciążają polski sektor energetyczny i stanowią około 40 proc. ceny prądu dla odbiorców końcowych w Polsce oraz nawet do 50 proc. ceny energii elektrycznej dla przemysłu.

Zdaniem ekspertów, postępująca reforma EU ETS nie daje jeszcze podstaw do zakładania trwałego spadku cen uprawnień do emisji CO₂. Jej skutki będą zależały od wielu powiązanych parametrów, w tym przyszłej podaży uprawnień, zasad funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej oraz tempa redukcji emisji. Rynek może reagować w różnych kierunkach, zanim poznamy ostateczny kształt nowych regulacji.

– Porozumienie Rady UE i Parlamentu Europejskiego dotyczące rezerwy stabilności rynkowej (MSR) przewiduje podniesienie progu unieważniania uprawnień z 400 do 700 mln. Oznacza to, że nawet 300 mln dodatkowych uprawnień może pozostać w rezerwie, zamiast zostać bezpowrotnie usuniętych z systemu. Zwiększa to potencjalny bufor podażowy, który może mieć znaczenie w przypadku przyszłych niedoborów uprawnień. Nie oznacza jednak ich automatycznego uwolnienia na rynek ani gwarancji spadku cen – wyjaśnia Robert Jeszke, wicedyrektor IOŚ-PIB ds. zarządzania emisjami, kierownik Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami.

Kolejne zmiany nadal potrzebne 

Polski rząd wciąż stara się przeforsować większą pulę darmowych uprawnień dla przemysłu i ciepłownictwa. Czy uda się osiągnąć tu sukces? – Jeszcze za wcześnie na takie podsumowania. Dyskusje nad rewizją są w toku, a kwestia bezpłatnych uprawnień jest jednym z najistotniejszych elementów tej dyskusji. Na obecnym etapie mogę powiedzieć tyle, że wielu państwom zależy na poprawie sytuacji europejskiego przemysłu i jest to widoczne w negocjacjach – mówi dalej wiceminister Bolesta.

Istotnym elementem reformy są również propozycje zwiększenia bezpłatnego przydziału uprawnień dla części przemysłu w latach 2026–2030, utrzymania tego mechanizmu po 2030 r. oraz wolniejszego wycofywania bezpłatnej alokacji w sektorach objętych CBAM. Jak dodaje Robert Jeszke, równolegle Komisja proponuje uruchomienie mechanizmu ETS Investment Booster, który ma wspierać inwestycje w dekarbonizację przemysłu, również w mniej zamożnych państwach UE. To ważne rozwiązania, ale ich skuteczność będzie zależała od szczegółowych zasad wdrożenia. – Z polskiej perspektywy kluczowe jest, aby wsparcie rzeczywiście uwzględniało różnice w poziomie rozwoju gospodarczego, emisyjności przemysłu oraz możliwościach inwestycyjnych państw członkowskich. Sama wielkość dostępnych środków nie przesądza jeszcze o tym, czy trafią one tam, gdzie potrzeby transformacyjne są największe – podkreśla.

ETS2 (jeszcze) niezmieniony 

Równolegle Rada Europejska wezwała Komisję do ponownej oceny skutków ETS2, w szczególności konstrukcji systemu i mechanizmów zabezpieczających. – Pokazuje to, że społeczna i gospodarcza wykonalność nowych regulacji pozostaje istotnym przedmiotem dyskusji politycznej. Na długoterminowe perspektywy rynku EUA wpływ będą miały również dalsze propozycje Komisji dotyczące architektury polityki klimatycznej po 2030 r., w tym podziału wysiłku redukcyjnego między ETS a pozostałe sektory gospodarki – wskazuje Robert Jeszke.

Polska i część innych państw członkowskich nadal sygnalizują obawy dotyczące społecznych i gospodarczych skutków ETS2. Równolegle Rada Europejska wezwała Komisję do ponownej oceny skutków ETS2, w szczególności konstrukcji systemu i mechanizmów zabezpieczających. Pokazuje to, że społeczna i gospodarcza wykonalność nowych regulacji pozostaje istotnym przedmiotem dyskusji politycznej. 

W debacie pojawiają się propozycje dalszego odroczenia systemu, w tym do 2031 r., a także rozwiązania zakładające większą elastyczność lub dobrowolność jego stosowania. Na obecnym etapie pozostają one jednak przedmiotem dyskusji politycznych i legislacyjnych, a nie są uzgodnionymi decyzjami UE. 

– Od trzech lat konsekwentnie mówię o problemach z ETS2. Jest to moim zdaniem projekt antyeuropejski i powinien być co najmniej odroczony w czasie o kilka lat. Doprowadziliśmy już do odroczenia systemu, ale gramy dalej. Dziś już nie tylko ja mówię o ETS2, nie tylko Polska delegacja w Radzie i nie tylko polscy eurodeputowani – wskazuje wiceminister.