Mniej OZE, a więcej atomu. Resort energii przeforsował małą strategię energetyczną

Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu przyjęty przez Radę Ministrów. Dokument opracowało Ministerstwo Energii. Ostatecznie resort zakłada mniejszy udział OZE, a większy atom aniżeli pierwotnie proponowało to Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Rada Ministrów przyjęła Krajowy Plan w Dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK). Dokument opracowany przez Ministerstwo Energii trafi do Brukseli, co pozwoli Polsce uniknąć ewentualnych kar za brak przedłożonego dokumentu na czas. Sprawa została skierowana przez Komisję Europejską do TSUE. KPEiK to tzw. mała strategia energetyczna do 2030 r. z horyzontem czasowym do 2040 r. i jest jednocześnie projekcją tego, czego możemy się spodziewać w tzw. dużej strategii energetycznej, a w Polityce Energetycznej Polski do 2040 r. „Przyjęcie KPEiK przez Radę Ministrów otwiera nam drogę do kolejnych inwestycji, które zwiększą nasze bezpieczeństwo energetyczne, ale także umocnią bardzo silną pozycję Polski na międzynarodowym rynku” – wskazuje w komunikacie minister energii Miłosz Motyka. Resort jeszcze jednak nie opublikował całości KPEiK, a jedynie pojedyncze liczby, które same w sobie pozwalają jednak wyciągnąć już pierwsze wnioski.

Spory wokół KPEiK

Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) to dokument określający kierunki transformacji energetycznej Polski na najbliższe dekady. Wyznacza cele w zakresie struktury wytwarzania energii, redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz rozwoju nowoczesnej gospodarki. KPEiK obejmuje wszystkie kluczowe sektory krajowej gospodarki: elektroenergetykę, ciepłownictwo, przemysł, transport, budownictwo i rolnictwo. Prognozy uwzględniają zarówno zapotrzebowanie na energię i surowce, rozwój poszczególnych technologii, jak też skutki makroekonomiczne i społeczne.

Prace nad KPEiK obejmowały konsultacje publiczne i międzyresortowe, a w proces zaangażowani byli przedstawiciele sektora energetycznego, przemysłu, samorządów, organizacji społecznych, środowiska naukowego oraz eksperci. Ze względu na różne interesy do pogodzenia, a także na reorganizację rządu i stworzenie resortu energii, prace nad tym dokumentem przedłużały się. Opóźnienie wynosi już dwa lata.

Resort energii podkreśla, że na posiedzeniach komitetów rządowych uwzględnione zostały korekty wynikające z uzgodnień międzyresortowych, przy czym utrzymany został główny kierunek wskazany przez Ministerstwo Energii. Aktualizacja KPEiK zakłada elektryfikację gospodarki, wzrost udziału OZE, rozwój energetyki jądrowej oraz modernizację sieci przesyłowych i dystrybucyjnych w perspektywie do 2040 r. Dokument zawiera dwa scenariusze analityczne. Pierwszy to tzw. scenariusz zachowawczy WEM (ang. With Existing Measures), czyli scenariusz referencyjny opierający się na istniejących już politykach i środkach. Jego wyniki stanowiły podstawę do określenia zrównoważonych i realnych celów dla Polski w ujęciu: technicznym, organizacyjnym i ekonomicznym. Najprawdopodobniej zawiera on większy udział węgla w miksie energetycznym w 2040 r. Drugi scenariusz zakłada przyspieszoną ścieżkę transformacji. Dokument WAM (ang. With Additional Measures), czyli scenariusz przyspieszonej transformacji zakłada wdrożenie dodatkowych działań i większą realizację celów klimatyczno-energetycznych UE, w tym założeń pakietu Fit for 55. Pokazuje on skalę wyzwań związanych z transformacją, uwzględniając jednocześnie specyfikę i możliwości polskiej gospodarki.

Wzrost mocy do produkcji prądu

Zgodnie z prognozami KPEiK, do 2030 r. moc zainstalowana w krajowym systemie elektroenergetycznym (KSE) wzrośnie do ponad 90 GW, a do 2040 r. podwoi się względem 2025 r. Wdrażanie KPEiK prowadzić będzie do sukcesywnego zmniejszania zależności importowej w zakresie dostaw surowców energetycznych, a tym samym redukcji kosztów związanych z nabyciem importowanych paliw i wypływem środków poza nasz kraj. Do 2040 r. saldo importowo-eksportowe nośników energii ulegnie obniżeniu o ok. 11 proc. według scenariusza WEM (z ponad 45 Mtoe w 2020 r. do ok. 41 Mtoe w 2040 r.) oraz o ok. 27 proc. według scenariusza WAM (tj. do ok. 33 Mtoe w 2040 r.). Zgodnie z aktualizacją KPEiK system energetyczny zmierzać będzie ku zwiększeniu mocy zainstalowanej z ponad 77 GW (III.2026 r.) do ok. 128-156 GW (WEM-WAM) w 2040 r.

Prognozuje się, że do 2040 r. moce OZE wzrosnąć mogą do poziomu ok. 84-92 GW (zatem więcej niż obecnie cały KSE). W 2040 r. moce OZE odpowiadać będą za prawie 60 proc. całkowitych mocy zainstalowanych w systemie. Istotne znaczenie będą miały moce wiatrowe, których łączna moc może sięgnąć nawet 47 GW (WAM), z dalszym potencjałem do wzrostu. Udział OZE w produkcji energii elektrycznej wzrośnie do ok. 52-53 proc. w 2030 r. oraz do ok. 66-69 proc. w 2040 r. (WEM–WAM).

Więcej OZE, ale nie tyle ile chciał resort środowiska

W zależności od przyjętego scenariusza transformacji, udział OZE w strukturze produkcji energii wzrośnie do 51,6–53,2 proc. w 2030 r. oraz do 65,6–68,9 proc. w 2040 r. (WEM–WAM). Kluczową rolę w tym procesie odegrają: energetyka wiatrowa na lądzie i morzu, fotowoltaika oraz wykorzystanie gazów odnawialnych. W bilansowaniu systemu i zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw istotną rolę będzie odgrywał gaz ziemny, który w kolejnych latach będzie zastępowany przez gazy zdekarbonizowane i odnawialne. Natomiast w ciepłownictwie i chłodnictwie udział OZE może wynieść w 2030 r. 31,6-36,5 proc., a w 2040 r. ok. 43,5-56,7 proc. (WEM–WAM).

Wcześniej nad dokumentem pracowało pierwotnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska kierowane przez Paulinę Hennig-Kloskę. Jednak po powstaniu w sierpniu 2025 r. resortu energii, prace planistyczne nad dokumentami strategicznymi przejęło nowe Ministerstwo Energii. Resort ten przejął więc opracowany już projekt KPEiK. Zawierał bazową i tzw. ambitną ścieżkę transformacji. Tzw. ambitna ścieżka (WAM) w KPEiK przyjętym przez resort klimatu przewiduje udział OZE w strukturze produkcji energii elektrycznej w wysokości 51,8 proc. do 2030 r. oraz 79,8 proc. do 2040 r.

Więcej atomu w miksie energetycznym 

Istotnym elementem transformacji będzie także rozwój energetyki jądrowej. Przy założonym poziomie local content rzędu 40 proc. przy pierwszym reaktorze (45 proc. przy drugim i 50 proc. przy trzecim) oraz nakładach inwestycyjnych sięgających ok. 223 mld zł, krajowa gospodarka i rodzime przedsiębiorstwa mogą uzyskać dodatkowo ok. 100 mld zł.

Energetyka jądrowa będzie rozwijana jako stabilne i zeroemisyjne źródło energii wspierające bezpieczeństwo dostaw energii w kolejnych dekadach. Uruchomienie w drugiej połowie lat trzydziestych pierwszych bloków elektrowni jądrowej oraz małych reaktorów modułowych (SMR) zapewni ok. 40 TWh energii wytwarzanej w podstawie systemu. Resort energii w wersji z końca 2025 r. zakładał, że ten udział będzie wynosić 44 TWh. Resort klimatu proponował wcześniej „tylko” 27 TWh.

Rozwój local contentu

Rozwój energetyki niskoemisyjnej w Polsce ma stać się jednym z impulsów dla krajowej gospodarki w najbliższych dekadach. W przypadku morskich farm wiatrowych zakłada się osiągnięcie poziomu local content na poziomie ok. 40 proc. Przy inwestycjach rzędu blisko 274 mld zł w latach 2026-2040 oznacza to, że ok. 110 mld zł pozostanie w portfelach krajowych przedsiębiorców, a więc w krajowej gospodarce. Jeszcze większe znaczenie dla gospodarki ma lądowa energetyka wiatrowa. Dzięki wyższemu udziałowi krajowych dostawców i usług, local content w tym segmencie może wynieść ok. 60 proc. Przy nakładach inwestycyjnych na poziomie ok. 210 mld zł przełoży się to na ponad 125 mld zł wartości generowanej w Polsce.

KPEiK został przyjęty przez Radę Ministrów. Teraz dokument będzie przekazany do Komisji Europejskiej. Daje to podstawę do zakończenia procedury naruszeniowej, wszczętej wobec Polski z powodu opóźnień wynikłych ze złożoności dokumentu oraz wieloetapowych uzgodnień. Termin na złożenie zaktualizowanego planu minął 30 czerwca 2024 r.