Z tego artykułu dowiesz się:
- W jaki sposób rząd planuje zmienić zasady tworzenia rezerw strategicznych gazu.
- Jak projektowane przepisy mają zwiększyć konkurencję i wpłynąć na ceny na rynku hurtowym.
- Czym jest nowa „opłata magazynowa” i kto ostatecznie poniesie koszty utrzymania zapasów.
Projektu jeszcze nie ma. Na razie znamy tylko założenia z wykazu prac rządu. W planach jest całkowite odejście od modelu, w którym obowiązek tworzenia i utrzymywania zapasów gazu ziemnego obciąża jego importerów. Ma to pozwolić na otwarcie rynku i stworzyć konkurencję dla Orlenu.
„Obowiązujące zasady tworzenia i utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego nakładają nadmierne obciążenia administracyjne na podmioty zajmujące się przywozem gazu ziemnego. Obciążenia te zniechęcają do aktywnego udziału w krajowym rynku gazu ziemnego, ograniczając tym samym konkurencję na tym rynku, co w konsekwencji wpływa na poziom cen paliw gazowych” – wskazuje resort energii.
Obowiązek magazynowania zostanie przejęty przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych. W rezultacie oprócz zwolnienia z niego importerów zniesione zostaną związane z nim wymogi dotyczące zabezpieczania zdolności przesyłowych.
Rozwiązanie to ma eliminować zidentyfikowane przez Komisję Europejską dodatkowe obciążenia nakładane na uczestników rynku gazu ziemnego i zapewnić zgodność krajowych regulacji z zasadami działania rynku wewnętrznego gazu ziemnego oraz z rozporządzeniem unijnym SoS.
Zwiększyć konkurencję. Kluczowa rola USA
Dyskusja o liberalizacji polskiego rynku gazu trwa od lat, ale w ostatnich miesiącach nabrała rumieńców. Dodatkowe obowiązki magazynowania faktycznie blokują rozwój konkurencji na polskim rynku. Nowa ustawa ma to zmienić i wyjaśnić niejasności z kontrolą nad magazynami gazu w Polsce. Utrudniają one rozbudowę tych pojemności.
Głos w tej dyskusji wielokrotnie zabierała Towarowa Giełda Energii, która podkreślała, że należy zadbać o dopuszczenie nowych dostawców i zwiększenie konkurencji na hurtowym rynku gazu. Aktualnie jest on w ok. 82 proc. zaopatrywany dostawami z importu.
– Podstawową barierą wejścia na rynek jest dotykający importerów gazu obowiązek utrzymywania zapasów obowiązkowych paliwa gazowego, proporcjonalnie do wolumenu importowanego paliwa. Zwiększenie importu gazu do Polski przez działających w Polsce importerów i dopuszczenie nowych podmiotów do rynku wygeneruje presję konkurencyjną na obniżenie cen gazu – tłumaczyły nam służby prasowe TGE kilka miesięcy temu, kiedy prace koncepcyjne nad projektem nowej ustawy ruszały.
Czytaj więcej
Kancelaria Prezydenta sygnalizuje, że możliwa jest liberalizacja ustawy o zapasach gazu, którą Karol Nawrocki zawetował rok wcześniej. To efekt dzi...
To wymaga zmian w ustawie z 16 lutego 2007 r. i oderwania obowiązku utrzymywania zapasów od ilości importowanego gazu na rzecz określenia konkretnej ilości potrzebnej do zaspokojenia potrzeb krajowego rynku.
Po kilku miesiącach zwłoki Ministerstwo Energii opublikowało założenia do projektu zmiany ustawy – akurat wtedy, gdy Warszawa była gospodarzem VII Spotkania Ministerialnego Partnerstwa na rzecz Transatlantyckiej Współpracy Energetycznej (P-TEC, 18–19 listopada 2026 r.). Jednym z głównych gości wydarzenia był Chris Wright, amerykański sekretarz ds. energii. Amerykanie są zainteresowani większą liberalizacją rynku gazu w Polsce. Mieli oni zabiegać w Pałacu Prezydenckim o to, by Karol Nawrocki nie wetował zmiany ustawy.
Kto będzie miał w ręku magazyny gazu? Jest decyzja
Magazyny gazu to klucz do liberalizacji rynku. Obecnie właścicielem siedmiu podziemnych obiektów (PMG) w Polsce jest Orlen, natomiast operatorem i zarządzającym nimi jest firma Gas Storage Poland (GSP), przejęta w czerwcu 2024 r. w 100 proc. przez państwowego operatora Gaz-System (to postawiony przez UOKiK warunek fuzji Orlen – PGNiG). Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych od 2022 r. utrzymuje największą część krajowych zapasów obowiązkowych gazu (obecnie 70 proc.). Gaz pozostający w jej dyspozycji wypełnia ponad 25 proc. pojemności krajowych magazynów. Ten stan jest utrzymywany od lat. Co roku są zapowiadane zmiany, ale do nich nie dochodziło. Uniemożliwiało to inwestycje, bo ani Orlen, ani Gaz-System nie zainwestują pieniędzy bez gwarancji, że będą kontrolować rozbudowaną infrastrukturę.
Podpisana w tym roku przez prezydenta ustawa deregulacyjna przedłuża o kolejny rok m.in. możliwość utrzymywania przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych zapasów obowiązkowych gazu ziemnego oraz świadczenia tzw. usługi biletowej dla przedsiębiorstw energetycznych. Prezydent jednoznacznie zapowiedział jednak, że jest to ostatnia zgoda na dalsze utrzymywanie rozwiązań przejściowych, wprowadzonych w czasie kryzysu gazowego w 2022 r.
Orlen i Gaz-System rywalizują o to, kto będzie nadzorował magazyny gazu w Polsce. Jednak projekt tego nie rozstrzygał. Doprecyzowywał tylko zasady dysponowania i uruchamiania zapasów strategicznych gazu ziemnego. Ich dysponentem będzie minister energii, natomiast ich uruchomienie będzie następowało przez operatora systemu przesyłowego gazowego (Gaz-System) po uzyskaniu zgody ministra.
Kilka dni po założeniach ustawy pojawiła się jednak informacja wskazująca, że to Gaz-System będzie nadzorował magazyny. „Operator systemu magazynowania gazu – Gas Storage Poland sp. z o.o. - z Grupy Gaz-System chce nabyć magazyny gazu należące do Orlenu i złożył niewiążącą ofertę zakupu instalacji magazynowych. Zmiana modelu właścicielskiego usprawni proces inwestycyjny związany z rozbudową pojemności magazynowych. Rozwój magazynów gazu jest ustawowym obowiązkiem Gas Storage Poland wynikającym z Prawa energetycznego” – przekazał operator.
Czytaj więcej
Liberalizacja rynku gazu w Polsce powoli przechodzi z fazy budowy infrastruktury przesyłowej, w fazę przygotowania ustaw, które mają zliberalizować...
Oferta zakupu podziemnych magazynów gazu dotyczy KPMG Mogilno, KPMG Kosakowo, PMG Wierzchowice, PMG Husów, PMG Strachocina, PMG Swarzów i PMG Brzeźnica. „Oferta ma charakter niewiążący. Przedstawia wstępnie warunki transakcji zbycia majątku podziemnych magazynów gazu przez Orlen na rzecz Gas Storage Poland i otwiera proces negocjacyjny” – podkreśla Gaz-System.
Jednocześnie zapewniono fundusze na inwestycje w rozbudowę zdolności do magazynowania gazu. Gaz-System zawarł bowiem z Gas Storage Poland umowę na finansowanie inwestycji, w tym nabycia instalacji magazynowych od Orlenu.
– Gaz-System dysponuje zdolnością finansową oraz instrumentami umożliwiającymi pozyskanie finansowania niezbędnego do przeprowadzenia transakcji nabycia magazynów – podkreśla Adam Bryszewski, wiceprezes Gaz-Systemu odpowiedzialny za finanse spółki.
Obowiązek magazynowania przeniesiony do RARS
Resort energii proponuje przeniesienie obowiązku utrzymywania zapasów gazu z importerów na Rządową Agencję Rezerw Strategicznych. Poziom zapasów ma wynikać ze wskaźnika technicznych zdolności przesyłowych największego fizycznego punktu wejścia do systemu przesyłowego, czyli gazociągu Baltic Pipe. Projekt zakłada, że zapasy strategiczne gazu ziemnego nie będą mniejsze niż iloczyn technicznych dobowych zdolności przesyłowych i 40 dni – w sezonach 2027/2028-2029/2030 r., 42 dni – w 2030/2031 2032/2033 r. oraz 45 dni – od 2033/2034 r.
„Takie określenie poziomu zapasów strategicznych gazu ziemnego gwarantuje odpowiedni poziom bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego do odbiorców końcowych gazu ziemnego, także w przypadku niedostępności największego fizycznego punktu wejścia do systemu przesyłowego” – wskazuje resort energii.
Zamiast obowiązku specjalna opłata
Po planowanych zmianach koszty związane z nowym systemem zapasów strategicznych gazu ponoszone przez RARS będą pokrywane z opłaty magazynowej. Mają ją ponosić operatorzy systemu gazowego i podmioty zlecające przesył paliw gazowych. Wysokość opłaty określi minister energii. Pieniądze te ma gromadzić nowy Fundusz Zapasów Strategicznych Gazu Ziemnego.
Czytaj więcej
Orlen rozpoczął rozmowy z QatarEnergy na temat nowej długoterminowej umowy na dostawy skroplonego gazu ziemnego kilka dni po tym, jak wypowiedział...
Obecnie koszt finansowania zapasów strategicznych jest już wliczony w cenę gazu ziemnego oferowanego na Towarowej Giełdzie Energii, natomiast projektowana zmiana będzie skutkować wliczeniem tego kosztu dopiero na etapie dostaw do odbiorcy końcowego. To ma być klucz do liberalizacji rynku gazu oraz sprzedaży go krajom sąsiednim.
„Zakładanym skutkiem tej zmiany będzie zmniejszenie ceny gazu ziemnego na Towarowej Giełdzie Energii, zmniejszenie progu wejścia nowych dostawców na rynek i uatrakcyjnienie krajowego rynku jako potencjalnego źródła dostaw gazu ziemnego dla państw ościennych. Przeniesienie kosztu na dalszy etap łańcucha dostaw nie będzie miało wpływu na cenę gazu ziemnego dla odbiorców końcowych, bowiem koszt ten jest ponoszony przez nich już obecnie” – wskazuje resort energii.
Koniec z magazynowaniem gazu za granicą
Projekt przewiduje całkowite odejście od możliwości magazynowania gazu za granicą, na czym zależało Pałacowi Prezydenckiemu. Obecnie zapasy obowiązkowe mogą być utrzymywane na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub EFTA, po spełnieniu warunków dostępności.
„Zmiana dotycząca lokalizacji zapasów strategicznych gazu ziemnego zwiększy bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego oraz będzie generować popyt na krajowe instalacje magazynowe, umożliwiając długoterminowe finansowanie ich rozbudowy” – wskazuje resort energii.