Materiał powstał we współpracy z ORLEN
Polska od lat jest chwalona za przygotowania do sezonu grzewczego. Przed zimą krajowe magazyny gazu są zwykle wypełnione w 100 proc., co wygląda imponująco na tle średniej unijnej. Magazyny to jeden z kluczowych elementów infrastruktury gazowniczej, a gromadzony surowiec jest wykorzystywany w okresach wzmożonego zapotrzebowania. Pozwala to zapobiegać potencjalnym spadkom ciśnienia w sieciach gazowych.
Wieloletnie doświadczenie funkcjonowania systemu gazowego pokazuje, że podziemne magazyny gazu w Polsce dobrze spełniają swoją rolę. Pozwalają bezpiecznie i bezawaryjnie bilansować system gazowy jako całość. Zgodnie z prognozami zawartymi w Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu z czerwca 2026 r., zapotrzebowanie na gaz w Polsce będzie systematycznie rosło – z obecnych około 20 mld m sześc. rocznie do blisko 25 mld m sześc. w 2030 r. Warto zwrócić uwagę, że oznacza to urealnienie względem dotychczasowych prognoz na poziomie 27 mld m sześc. Odpowiedzią na wzrost popytu na gaz jest m.in. rozbudowa infrastruktury magazynowej. ORLEN zakończył właśnie dużą rozbudowę magazynu złożowego. – Rozbudowa PMG Wierzchowice (Dolny Śląsk – red.), największego magazynu gazu w Polsce, to istotne wzmocnienie bezpieczeństwa dostaw dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw oraz kolejny krok w budowaniu niezależności energetycznej Polski – mówił Ireneusz Fąfara, prezes ORLENU, podczas listopadowej inauguracji powiększonego obiektu.
Rozbudowa PMG Wierzchowice wspiera realizację celów Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. w zakresie rozwoju pojemności i mocy odbioru podziemnych magazynów gazu
Pierwsze magazyny gazu w Polsce
Zanim przyjrzymy się bliżej polskim podziemnym magazynom gazu, warto wyjaśnić, jak działają. Złożowy magazyn gazu ziemnego to miejsce gromadzenia surowca na znacznej głębokości, zwykle kilku kilometrów pod ziemią, w naturalnych strukturach geologicznych. Gaz jest przechowywany w porach i szczelinach skał. Na całkowitą pojemność magazynu składają się pojemność czynna i buforowa. Pierwsza oznacza ilość gazu, którą można wielokrotnie zatłaczać i odbierać w kolejnych cyklach pracy. Gaz buforowy pełni funkcję technologiczną: utrzymuje minimalne ciśnienie w magazynie i ogranicza napływ wód złożowych, czyli wody, która naturalnie występuje w skałach poniżej złóż ropy naftowej, a która w przypadku spadku ciśnienia może je zalać.
Pierwszy polski magazyn gazu powstał w Roztokach. W 1954 r. po raz pierwszy w Polsce, a zarazem w Europie, zatłoczono gaz do złoża. Osiągnął on pojemność czynną 26,1 mln m sześc. Warunki geologiczne pozwalały na znacznie większą pojemność, ale ograniczeniem były ówczesne możliwości techniczne.
Odkrycie zasobnych złóż gazu na Przedgórzu Karpat na przełomie lat 50. i 60. sprawiło, że wydobycie przewyższało ówczesne zapotrzebowanie. Dlatego w 1963 r. odstąpiono od magazynowania gazu w Roztokach. Wraz z rozbudową sieci gazowej przybywało jednak odbiorców i rosło zużycie surowca. W 1976 r. wznowiono więc magazynowanie w Roztokach. Drugi etap rozbudowy trwał do czerwca 1980 r., a pojemność czynna osiągnęła 33,5 mln m sześc. Obiekt zapoczątkował badania nad szczelnością struktur i odwiertów oraz parametrami eksploatacji magazynów. Pod koniec lat 70. uruchomiono kolejne instalacje. W czerwcu 1979 r. rozpoczął pracę magazyn w Brzeźnicy, a w lipcu zaczęto zatłaczać gaz do magazynu w Swarzowie.
Największym magazynem gazu ziemnego w Polsce są Wierzchowice. Przekształcenie częściowo wyeksploatowanego złoża w strategiczny obiekt infrastruktury energetycznej należy do najważniejszych przedsięwzięć w historii krajowego gazownictwa. Historia Wierzchowic rozpoczęła się w 1971 r., kiedy odkryto tam złoże gazu ziemnego. Rok później ruszyło wydobycie przemysłowe. W ciągu 23 lat wydobyto 7,8 mld m sześc. gazu.
W 1994 r. zapadła decyzja o zakończeniu eksploatacji złoża i budowie podziemnego magazynu gazu. Rok później kopalnię przekształcono w magazyn. PMG Wierzchowice uzyskał koncesję na bezzbiornikowe magazynowanie gazu ziemnego, po czym rozpoczęto pierwszy cykl zatłaczania. W 1996 r. uruchomiono przemysłową eksploatację magazynu. W kolejnych latach prowadzono prace zwiększające jego możliwości. W 2000 r. rozpoczęła się pierwsza rozbudowa. Powstał strategiczny gazociąg DN1000 Wierzchowice–Odolanów, łączący magazyn z krajowym systemem przesyłowym. Projekt kontynuowano przy wsparciu funduszy europejskich i w latach 2008–2015 pojemność czynna wzrosła z ok. 575 mln do 1,2 mld m sześc. W kolejnych latach pojemność eksploatacyjna zwiększyła się do ok. 1,3 mld m sześc., a możliwości zatłaczania i odbioru pozwalały bilansować krajowy system gazowy.
Zlokalizowany na Dolnym Śląsku Podziemny Magazyn Gazu Wierzchowice jest największym tego typu obiektem w Polsce. Jego pojemność wzrosła o ponad 60 proc., do 2,1 mld m sześc.
Polskie magazyny mogą jeszcze urosnąć
W listopadzie 2026 r. ORLEN zakończył rozbudowę Podziemnego Magazynu Gazu Wierzchowice. Pojemność największego takiego obiektu w Polsce wzrosła z 1,3 do 2,1 mld m sześc., co oznacza, że Wierzchowice odpowiadają za ponad połowę krajowych zdolności magazynowania gazu. Większe zdolności magazynowe oraz wyższe moce zatłaczania i odbioru gazu wzmacniają możliwości bilansowania podaży i popytu na ten surowiec oraz ciągłość i elastyczność dostaw do odbiorców, w tym gospodarstw domowych, energetyki i przemysłu.
W ramach rozbudowy wykonano trzy nowe odwierty do zatłaczania i odbioru gazu, zmodernizowano instalację osuszania oraz zamontowano dodatkowe agregaty sprężające. Zwiększyło to nie tylko pojemność magazynu, lecz także możliwości uzupełniania zapasów i kierowania gazu do sieci.
Rozbudowa magazynu odbyła się polskimi siłami. Głównym wykonawcą i podmiotem nadzorującym inwestycję był ORLEN Technologie. ORLEN Gazoprojekt przygotował projekt, a odwierty wykonało Exalo Drilling. W pracach uczestniczyli również podwykonawcy, w tym firmy z regionu. Właścicielem i głównym użytkownikiem instalacji jest ORLEN, który wykorzystuje ją do bilansowania rynku i zapewniania ciągłości dostaw odbiorcom.
– Wartość projektu wyniosła 580 mln zł i zapewnia dodatkowe 800 mln m sześc. pojemności magazynowej. To inwestycja w bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe Polski, istotna zarówno dla odbiorców indywidualnych, jak i przedsiębiorców. Jako największy producent i importer gazu ziemnego ORLEN w największym stopniu wykorzystuje krajowe magazyny gazu – podkreślił Wiesław Prugar, wiceprezes ORLENU ds. Upstream.
Jak tłumaczy wiceprezes, obiekt od początku projektowano z myślą o dalszej rozbudowie, nawet do 4,2 mld m sześc. ORLEN dostrzega również potencjał i weryfikuje możliwości rozbudowy magazynów złożowych na Podkarpaciu. – Relatywnie niedużymi kosztami inwestycyjnymi będziemy mogli tam powiększyć pojemność magazynową o kolejne około 300 milionów metrów sześciennych – mówi Prugar w rozmowie z „Rzeczpospolitą”. Szacuje, że dzięki takim działaniom pojemność polskich magazynów może wzrosnąć do 4,5 mld m sześc.
Polski potencjał magazynowania
System magazynowy Grupy ORLEN obejmuje siedem podziemnych magazynów gazu wysokometanowego. Pięć z nich to magazyny złożowe, zlokalizowane w częściowo wyeksploatowanych złożach węglowodorów: Wierzchowice (2,1 mld m sześc.), Strachocina (515 mln m sześc.), Husów (500 mln m sześc.), Brzeźnica (100 mln m sześc.) i Swarzów (75 mln m sześc.)
Obiekty w Kosakowie i Mogilnie są magazynami kawernowymi. Gaz przechowuje się tam w komorach wybudowanych metodą ługowania otworowego w złożach soli kamiennej. Nieprzepuszczalność skał solnych i ich neutralność wobec magazynowanych substancji zapewniają szczelność oraz wysoki poziom bezpieczeństwa. Magazyn w Mogilnie zbudowano na wysadzie solnym w latach 1997-2016. Obiekt wykorzystuje 14 kawern, a jego pojemność czynna wynosi ok. 580 mln m sześc.
Budowę magazynu w Kosakowie rozpoczęto w 2009 r. i zakończono w 2021 r. Obecnie działa tam 10 kawern gazowych o łącznej pojemności czynnej blisko 290 mln m sześc.
Rozbudowa PMG Wierzchowice wspiera realizację celów Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. , która wskazuje na potrzebę powiększenia magazynów do co najmniej 4 mld m sześc. oraz zwiększenia maksymalnej mocy odbioru gazu z instalacji magazynowych do co najmniej 60 mln m sześc. na dobę, do sezonu zimowego 2030/2031. W ostatnich latach rośnie zainteresowanie kawernami jako miejscem przechowywania różnych substancji ciekłych czy gazowych, np. wodoru. Są one jedną z możliwości dalszego zwiększania zdolności magazynowania gazu ziemnego.
Inwestycje w magazyny to z jednej strony wzrost bezpieczeństwa, ale z drugiej – duże nakłady kapitałowe. Pojemności magazynowe powinny być rozbudowywane zgodnie z rzeczywistymi potrzebami rynku przy uwzględnieniu wszystkich możliwości zabezpieczenia dostaw gazu ziemnego na rynek: wydobycia z własnych złóż, dostaw LNG, dostaw poprzez gazociąg Baltic Pipe oraz potencjału połączeń międzysystemowych z sąsiadami i postępującej integracji z rynkiem europejskim.
Istotnym czynnikiem, który wpływa na kierunek rozwoju magazynów gazu w Polsce pozostają regulacje. Obecne przepisy uzależniają poziom zapasów obowiązkowych bezpośrednio od wielkości przywozu gazu do Polski. Wzrost importu automatycznie przekłada się na konieczność utrzymywania wyższych zapasów obowiązkowych. A przypomnijmy, że w podziemnych magazynach gazu gromadzone są dwa podstawowe rodzaje zapasów. Pierwszy to właśnie zapasy obowiązkowe, utrzymywane na podstawie ustawy o zapasach w celu zapewnienia zaopatrzenia w gaz ziemny oraz minimalizacji skutków wystąpienia zakłóceń w jego dostawach, sytuacji awaryjnej w sieci gazowej lub nieprzewidzianego wzrostu zużycia. Ich uruchomienie przebiega zgodnie z przepisami wspomnianej ustawy. Drugi rodzaj to zapasy handlowe, które pozostają do dyspozycji podmiotu zawierającego umowę na magazynowanie paliwa gazowego. Może on zatłaczać i odbierać gaz z uwzględnieniem rodzaju zakupionej usługi, instalacji magazynowej, w której usługa jest świadczona i charakterystyki pracy danej instalacji.
Warto przy tym wskazać, że zapasy obowiązkowe gazu ostatni raz były uruchomione w 2012 roku. Zatem mimo istotnych zawirowań na rynku, zapasy obowiązkowe gazu nie były wykorzystywane. Pojawia się zatem pytanie: jaki poziom zapasów obowiązkowych powinien być utrzymywany i faktycznie gwarantuje bezpieczeństwo?
Szczególnie istotne w warunkach dynamicznego rozwoju rynku gazu, który funkcjonuje dziś inaczej, niż w momencie tworzenia obowiązujących regulacji, wydaje się być umożliwienie szerszego wykorzystania dostępnych pojemności i mocy magazynów złożowych do utrzymywania zapasów obowiązkowych, przy jednoczesnym uwolnieniu pojemności magazynów kawernowych na potrzeby bieżącej działalności handlowej.
Głównym wykonawcą i podmiotem sprawującym nadzór nad inwestycją był Orlen Technologie. Orlen Gazoprojekt opracował projekt, a odwierty wykonało Exalo Drilling
Magazyny to jeden z filarów bezpieczeństwa gazowego
Jak podkreśla ORLEN, podziemne magazyny są ważnym ogniwem systemu gazowego Polski, obok polskiego wydobycia w kraju i w Norwegii oraz zdywersyfikowanego portfela kontraktów importowych, wspierają stabilność krajowego systemu energetycznego.
Istotnym elementem jest własne wydobycie ze złóż krajowych. W 2025 r. sięgnęło ok. 3,7 mld m sześc. Łączny udział produkcji ORLENU, która w 2025 r. wyniosła 8,6 mld m sześc. ze złóż krajowych i zagranicznych, przekracza 40 proc. w zaspokajaniu rocznego zapotrzebowania Polski. Szczególne znaczenie ma Norweski Szelf Kontynentalny, gdzie wydobycie z własnych złóż od kilku lat przekracza 4 mld m sześc. rocznie.
Dlatego ważnym filarem dostaw jest gazociąg Baltic Pipe. Umożliwia transport surowca z Norwegii, ograniczając ryzyka geopolityczne. Obok pochodzącego z własnego wydobycia, sprowadzany jest także gaz kupowany na podstawie kontraktów z firmami działającymi na Norweskim Szelfie Kontynentalnym.
Polska dysponuje też rozbudowaną infrastrukturą połączeń międzysystemowych z sąsiadami. Interkonektory z Niemcami zapewniają dostęp do rynku zachodnioeuropejskiego, połączenie z Litwą integruje Polskę z regionem bałtyckim, a z Ukrainą ułatwia współpracę z tym krajem. Połączenia z Czechami i Słowacją otwierają dostęp do rynków Europy Środkowej i Południowej. Dzięki temu Polska nie tylko zwiększa bezpieczeństwo dostaw, lecz także eksportuje gaz do państw regionu.
Transport rurociągowy i morski umożliwia dostęp do globalnego rynku i dalszą dywersyfikację dostaw. Gaz w postaci skroplonej trafia do Polski głównie ze Stanów Zjednoczonych. LNG sprowadzany jest również m.in. z Kataru, Norwegii, Nigerii, Egiptu, Trynidadu i Tobago oraz Gwinei Równikowej. Choć konflikt w Zatoce Perskiej zakłócił dostawy z Kataru, nie wpłynęło to na transport gazu do Polski. Sprawdził się zróżnicowany model zakupów, oparty na kontraktach długoterminowych i transakcjach spot oraz dywersyfikacja źródeł i kierunków importu. Podobnie jak podczas kryzysu surowcowego po rosyjskiej inwazji na Ukrainę, Polsce nie grozi brak wolumenów gazu potrzebnych do zaspokojenia popytu.
Materiał powstał we współpracy z ORLEN