Materiał powstał we współpracy z ORLEN

Polska od lat jest chwalona za przygotowania do sezonu grzewczego. Przed zimą krajowe magazyny gazu są zwykle wypełnione w 100 proc., co wygląda imponująco na tle średniej unijnej. Magazyny to jeden z kluczowych elementów infrastruktury gazowniczej, a gromadzony surowiec jest wykorzystywany w okresach wzmożonego zapotrzebowania. Pozwala to zapobiegać potencjalnym spadkom ciśnienia w sieciach gazowych.

Wieloletnie doświadczenie funkcjonowania systemu gazowego pokazuje, że podziemne magazyny gazu w Polsce dobrze spełniają swoją rolę. Pozwalają bezpiecznie i bezawaryjnie bilansować system gazowy jako całość. Zgodnie z prognozami zawartymi w Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu z czerwca 2026 r., zapotrzebowanie na gaz w Polsce będzie systematycznie rosło – z obecnych około 20 mld m sześc. rocznie do blisko 25 mld m sześc. w 2030 r. Warto zwrócić uwagę, że oznacza to urealnienie względem dotychczasowych prognoz na poziomie 27 mld m sześc. Odpowiedzią na wzrost popytu na gaz jest m.in. rozbudowa infrastruktury magazynowej. ORLEN zakończył właśnie dużą rozbudowę magazynu złożowego. – Rozbudowa PMG Wierzchowice (Dolny Śląsk – red.), największego magazynu gazu w Polsce, to istotne wzmocnienie bezpieczeństwa dostaw dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw oraz kolejny krok w budowaniu niezależności energetycznej Polski – mówił Ireneusz Fąfara, prezes ORLENU, podczas listopadowej inauguracji powiększonego obiektu.

Rozbudowa PMG Wierzchowice wspiera realizację celów Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. w zakre

Rozbudowa PMG Wierzchowice wspiera realizację celów Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. w zakresie rozwoju pojemności i mocy odbioru podziemnych magazynów gazu

Foto: AGENCJA FILOMOWA

Pierwsze magazyny gazu w Polsce

Zanim przyjrzymy się bliżej polskim podziemnym magazynom gazu, warto wyjaśnić, jak działają. Złożowy magazyn gazu ziemnego to miejsce gromadzenia surowca na znacznej głębokości, zwykle kilku kilometrów pod ziemią, w naturalnych strukturach geologicznych. Gaz jest przechowywany w porach i szczelinach skał. Na całkowitą pojemność magazynu składają się pojemność czynna i buforowa. Pierwsza oznacza ilość gazu, którą można wielokrotnie zatłaczać i odbierać w kolejnych cyklach pracy. Gaz buforowy pełni funkcję technologiczną: utrzymuje minimalne ciśnienie w magazynie i ogranicza napływ wód złożowych, czyli wody, która naturalnie występuje w skałach poniżej złóż ropy naftowej, a która w przypadku spadku ciśnienia może je zalać.

Pierwszy polski magazyn gazu powstał w Roztokach. W 1954 r. po raz pierwszy w Polsce, a zarazem w Europie, zatłoczono gaz do złoża. Osiągnął on pojemność czynną 26,1 mln m sześc. Warunki geologiczne pozwalały na znacznie większą pojemność, ale ograniczeniem były ówczesne możliwości techniczne.

Odkrycie zasobnych złóż gazu na Przedgórzu Karpat na przełomie lat 50. i 60. sprawiło, że wydobycie przewyższało ówczesne zapotrzebowanie. Dlatego w 1963 r. odstąpiono od magazynowania gazu w Roztokach. Wraz z rozbudową sieci gazowej przybywało jednak odbiorców i rosło zużycie surowca. W 1976 r. wznowiono więc magazynowanie w Roztokach. Drugi etap rozbudowy trwał do czerwca 1980 r., a pojemność czynna osiągnęła 33,5 mln m sześc. Obiekt zapoczątkował badania nad szczelnością struktur i odwiertów oraz parametrami eksploatacji magazynów. Pod koniec lat 70. uruchomiono kolejne instalacje. W czerwcu 1979 r. rozpoczął pracę magazyn w Brzeźnicy, a w lipcu zaczęto zatłaczać gaz do magazynu w Swarzowie.

Największym magazynem gazu ziemnego w Polsce są Wierzchowice. Przekształcenie częściowo wyeksploatowanego złoża w strategiczny obiekt infrastruktury energetycznej należy do najważniejszych przedsięwzięć w historii krajowego gazownictwa. Historia Wierzchowic rozpoczęła się w 1971 r., kiedy odkryto tam złoże gazu ziemnego. Rok później ruszyło wydobycie przemysłowe. W ciągu 23 lat wydobyto 7,8 mld m sześc. gazu.

W 1994 r. zapadła decyzja o zakończeniu eksploatacji złoża i budowie podziemnego magazynu gazu. Rok później kopalnię przekształcono w magazyn. PMG Wierzchowice uzyskał koncesję na bezzbiornikowe magazynowanie gazu ziemnego, po czym rozpoczęto pierwszy cykl zatłaczania. W 1996 r. uruchomiono przemysłową eksploatację magazynu. W kolejnych latach prowadzono prace zwiększające jego możliwości. W 2000 r. rozpoczęła się pierwsza rozbudowa. Powstał strategiczny gazociąg DN1000 Wierzchowice–Odolanów, łączący magazyn z krajowym systemem przesyłowym. Projekt kontynuowano przy wsparciu funduszy europejskich i w latach 2008–2015 pojemność czynna wzrosła z ok. 575 mln do 1,2 mld m sześc. W kolejnych latach pojemność eksploatacyjna zwiększyła się do ok. 1,3 mld m sześc., a możliwości zatłaczania i odbioru pozwalały bilansować krajowy system gazowy.

Zlokalizowany na Dolnym Śląsku Podziemny Magazyn Gazu Wierzchowice jest największym tego typu obiekt

Zlokalizowany na Dolnym Śląsku Podziemny Magazyn Gazu Wierzchowice jest największym tego typu obiektem w Polsce. Jego pojemność wzrosła o ponad 60 proc., do 2,1 mld m sześc.

Foto: AGENCJA FILOMOWA

Polskie magazyny mogą jeszcze urosnąć

W listopadzie 2026 r. ORLEN zakończył rozbudowę Podziemnego Magazynu Gazu Wierzchowice. Pojemność największego takiego obiektu w Polsce wzrosła z 1,3 do 2,1 mld m sześc., co oznacza, że Wierzchowice odpowiadają za ponad połowę krajowych zdolności magazynowania gazu. Większe zdolności magazynowe oraz wyższe moce zatłaczania i odbioru gazu wzmacniają możliwości bilansowania podaży i popytu na ten surowiec oraz ciągłość i elastyczność dostaw do odbiorców, w tym gospodarstw domowych, energetyki i przemysłu.

W ramach rozbudowy wykonano trzy nowe odwierty do zatłaczania i odbioru gazu, zmodernizowano instalację osuszania oraz zamontowano dodatkowe agregaty sprężające. Zwiększyło to nie tylko pojemność magazynu, lecz także możliwości uzupełniania zapasów i kierowania gazu do sieci.

Rozbudowa magazynu odbyła się polskimi siłami. Głównym wykonawcą i podmiotem nadzorującym inwestycję był ORLEN Technologie. ORLEN Gazoprojekt przygotował projekt, a odwierty wykonało Exalo Drilling. W pracach uczestniczyli również podwykonawcy, w tym firmy z regionu. Właścicielem i głównym użytkownikiem instalacji jest ORLEN, który wykorzystuje ją do bilansowania rynku i zapewniania ciągłości dostaw odbiorcom.

– Wartość projektu wyniosła 580 mln zł i zapewnia dodatkowe 800 mln m sześc. pojemności magazynowej. To inwestycja w bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe Polski, istotna zarówno dla odbiorców indywidualnych, jak i przedsiębiorców. Jako największy producent i importer gazu ziemnego ORLEN w największym stopniu wykorzystuje krajowe magazyny gazu – podkreślił Wiesław Prugar, wiceprezes ORLENU ds. Upstream.

Jak tłumaczy wiceprezes, obiekt od początku projektowano z myślą o dalszej rozbudowie, nawet do 4,2 mld m sześc. ORLEN dostrzega również potencjał i weryfikuje możliwości rozbudowy magazynów złożowych na Podkarpaciu. – Relatywnie niedużymi kosztami inwestycyjnymi będziemy mogli tam powiększyć pojemność magazynową o kolejne około 300 milionów metrów sześciennych – mówi Prugar w rozmowie z „Rzeczpospolitą”. Szacuje, że dzięki takim działaniom pojemność polskich magazynów może wzrosnąć do 4,5 mld m sześc.

Polski potencjał magazynowania

System magazynowy Grupy ORLEN obejmuje siedem podziemnych magazynów gazu wysokometanowego. Pięć z nich to magazyny złożowe, zlokalizowane w częściowo wyeksploatowanych złożach węglowodorów: Wierzchowice (2,1 mld m sześc.), Strachocina (515 mln m sześc.), Husów (500 mln m sześc.), Brzeźnica (100 mln m sześc.) i Swarzów (75 mln m sześc.)

Obiekty w Kosakowie i Mogilnie są magazynami kawernowymi. Gaz przechowuje się tam w komorach wybudowanych metodą ługowania otworowego w złożach soli kamiennej. Nieprzepuszczalność skał solnych i ich neutralność wobec magazynowanych substancji zapewniają szczelność oraz wysoki poziom bezpieczeństwa. Magazyn w Mogilnie zbudowano na wysadzie solnym w latach 1997-2016. Obiekt wykorzystuje 14 kawern, a jego pojemność czynna wynosi ok. 580 mln m sześc.

Budowę magazynu w Kosakowie rozpoczęto w 2009 r. i zakończono w 2021 r. Obecnie działa tam 10 kawern gazowych o łącznej pojemności czynnej blisko 290 mln m sześc.

Rozbudowa PMG Wierzchowice wspiera realizację celów Polityki Energetycznej Polski do 2040 r. , która wskazuje na potrzebę powiększenia magazynów do co najmniej 4 mld m sześc. oraz zwiększenia maksymalnej mocy odbioru gazu z instalacji magazynowych do co najmniej 60 mln m sześc. na dobę, do sezonu zimowego 2030/2031. W ostatnich latach rośnie zainteresowanie kawernami jako miejscem przechowywania różnych substancji ciekłych czy gazowych, np. wodoru. Są one jedną z możliwości dalszego zwiększania zdolności magazynowania gazu ziemnego.

Inwestycje w magazyny to z jednej strony wzrost bezpieczeństwa, ale z drugiej – duże nakłady kapitałowe. Pojemności magazynowe powinny być rozbudowywane zgodnie z rzeczywistymi potrzebami rynku przy uwzględnieniu wszystkich możliwości zabezpieczenia dostaw gazu ziemnego na rynek: wydobycia z własnych złóż, dostaw LNG, dostaw poprzez gazociąg Baltic Pipe oraz potencjału połączeń międzysystemowych z sąsiadami i postępującej integracji z rynkiem europejskim.

Istotnym czynnikiem, który wpływa na kierunek rozwoju magazynów gazu w Polsce pozostają regulacje. Obecne przepisy uzależniają poziom zapasów obowiązkowych bezpośrednio od wielkości przywozu gazu do Polski. Wzrost importu automatycznie przekłada się na konieczność utrzymywania wyższych zapasów obowiązkowych. A przypomnijmy, że w podziemnych magazynach gazu gromadzone są dwa podstawowe rodzaje zapasów. Pierwszy to właśnie zapasy obowiązkowe, utrzymywane na podstawie ustawy o zapasach w celu zapewnienia zaopatrzenia w gaz ziemny oraz minimalizacji skutków wystąpienia zakłóceń w jego dostawach, sytuacji awaryjnej w sieci gazowej lub nieprzewidzianego wzrostu zużycia. Ich uruchomienie przebiega zgodnie z przepisami wspomnianej ustawy. Drugi rodzaj to zapasy handlowe, które pozostają do dyspozycji podmiotu zawierającego umowę na magazynowanie paliwa gazowego. Może on zatłaczać i odbierać gaz z uwzględnieniem rodzaju zakupionej usługi, instalacji magazynowej, w której usługa jest świadczona i charakterystyki pracy danej instalacji.

Warto przy tym wskazać, że zapasy obowiązkowe gazu ostatni raz były uruchomione w 2012 roku. Zatem mimo istotnych zawirowań na rynku, zapasy obowiązkowe gazu nie były wykorzystywane. Pojawia się zatem pytanie: jaki poziom zapasów obowiązkowych powinien być utrzymywany i faktycznie gwarantuje bezpieczeństwo?

Szczególnie istotne w warunkach dynamicznego rozwoju rynku gazu, który funkcjonuje dziś inaczej, niż w momencie tworzenia obowiązujących regulacji, wydaje się być umożliwienie szerszego wykorzystania dostępnych pojemności i mocy magazynów złożowych do utrzymywania zapasów obowiązkowych, przy jednoczesnym uwolnieniu pojemności magazynów kawernowych na potrzeby bieżącej działalności handlowej.

Głównym wykonawcą i podmiotem sprawującym nadzór nad inwestycją był Orlen Technologie. Orlen Gazopro

Głównym wykonawcą i podmiotem sprawującym nadzór nad inwestycją był Orlen Technologie. Orlen Gazoprojekt opracował projekt, a odwierty wykonało Exalo Drilling

Foto: AGENCJA FILOMOWA

Magazyny to jeden z filarów bezpieczeństwa gazowego

Jak podkreśla ORLEN, podziemne magazyny są ważnym ogniwem systemu gazowego Polski, obok polskiego wydobycia w kraju i w Norwegii oraz zdywersyfikowanego portfela kontraktów importowych, wspierają stabilność krajowego systemu energetycznego.

Istotnym elementem jest własne wydobycie ze złóż krajowych. W 2025 r. sięgnęło ok. 3,7 mld m sześc. Łączny udział produkcji ORLENU, która w 2025 r. wyniosła 8,6 mld m sześc. ze złóż krajowych i zagranicznych, przekracza 40 proc. w zaspokajaniu rocznego zapotrzebowania Polski. Szczególne znaczenie ma Norweski Szelf Kontynentalny, gdzie wydobycie z własnych złóż od kilku lat przekracza 4 mld m sześc. rocznie.

Dlatego ważnym filarem dostaw jest gazociąg Baltic Pipe. Umożliwia transport surowca z Norwegii, ograniczając ryzyka geopolityczne. Obok pochodzącego z własnego wydobycia, sprowadzany jest także gaz kupowany na podstawie kontraktów z firmami działającymi na Norweskim Szelfie Kontynentalnym.

Polska dysponuje też rozbudowaną infrastrukturą połączeń międzysystemowych z sąsiadami. Interkonektory z Niemcami zapewniają dostęp do rynku zachodnioeuropejskiego, połączenie z Litwą integruje Polskę z regionem bałtyckim, a z Ukrainą ułatwia współpracę z tym krajem. Połączenia z Czechami i Słowacją otwierają dostęp do rynków Europy Środkowej i Południowej. Dzięki temu Polska nie tylko zwiększa bezpieczeństwo dostaw, lecz także eksportuje gaz do państw regionu.

Transport rurociągowy i morski umożliwia dostęp do globalnego rynku i dalszą dywersyfikację dostaw. Gaz w postaci skroplonej trafia do Polski głównie ze Stanów Zjednoczonych. LNG sprowadzany jest również m.in. z Kataru, Norwegii, Nigerii, Egiptu, Trynidadu i Tobago oraz Gwinei Równikowej. Choć konflikt w Zatoce Perskiej zakłócił dostawy z Kataru, nie wpłynęło to na transport gazu do Polski. Sprawdził się zróżnicowany model zakupów, oparty na kontraktach długoterminowych i transakcjach spot oraz dywersyfikacja źródeł i kierunków importu. Podobnie jak podczas kryzysu surowcowego po rosyjskiej inwazji na Ukrainę, Polsce nie grozi brak wolumenów gazu potrzebnych do zaspokojenia popytu.

Materiał powstał we współpracy z ORLEN