Rząd Magyara chce rozbudowy elektrowni Paks, ale bez Rosjan. Audyt ma wskazać koszty

Władze Węgier rozpoczęły analizę alternatywnych wykonawców rozbudowy siłowni jądrowej Paks. Jeżeli rozbudowa ma być kontynuowana, to bez Rosjan i ich pieniędzy.

Źródło agencji Reutera podało, że rozważane są wszystkie możliwe opcje. Według źródła, audyt zarządzony przez rząd Pétera Magyara w Paks powinien określić prawne, techniczne i finansowe konsekwencje zmiany dostawcy. Ma on na celu ocenę wpływu decyzji o zmianie wykonawcy na harmonogram realizacji projektu i ustalenie, czy będzie on wykonalny finansowo.

Kto mógłby zastąpić Rosatom w Paks?

Drugie źródło bliskie rządowi potwierdziło, że władze węgierskie „są skłonne uznać rozbudowę elektrowni jądrowej w Paks za konieczną”, ale bez udziału rosyjskiego koncernu Rosatom. Źródła nie podały, kto zastąpiłby Rosjan. Jedno z nich wskazało, że współpraca z europejską firmą uprościłaby kontekst polityki zagranicznej i kwestie związane z sankcjami.

„Rzeczpospolita” przypomina, że w Europie rywalem Rosatomu są koncerny francuskie Orano i EDF (Électricité de France). Przy czym ten drugi to państwowy gigant zarządzający 56 reaktorami i mający własną technologię ich budowy. Obie starają się zmniejszyć zależność Europy od rosyjskich technologii jądrowych, wzbogacania uranu i dostaw paliwa, choć do niedawna sam EDF także kupował wzbogacony uran w Rosji. Według Światowego Stowarzyszenia Energii Jądrowej, w 2025 roku Rosja odpowiadała za około 23 proc. usług wzbogacania uranu świadczonych dla UE i 16 proc. dostaw uranu naturalnego.

Ile Węgry stracą, jeśli zerwą umowę z Rosatomem?

Jak podkreśla Reuters, jeśli po audycie rząd węgierski zdecyduje się pożegnać Rosatom, może stracić ponad 2 mld euro już zapłacone rosyjskiej firmie, a także zapłacić grzywnę za naruszenie umowy. Nie jest to jednak pewne, bo sam Rosatom z umowy się nie wywiązuje. Budowa kolejnego bloku jest opóźniona, jest wiele uwag do tempa i rozliczania robót.

Upały i susze grożą elektrowni Paks

Dlaczego rozbudowa Paks budzi wątpliwości? Nie chodzi tu tylko o sposób, w jaki Rosatom dostał kontrakt. W 2014 r Viktor Orbán przyznał go Rosjanom bez przetargu. To czyni inwestycję politycznie drażliwą, szczególnie wobec agresji Putina na Ukrainę. Pierwotna umowa z Rosatomem była pięciokrotnie zmieniana, a szósty aneks został już przygotowany, ale nie został podpisany.

Po drugie rozbudowa Paks jest niezwykle kosztowna. Początkowo miała kosztować około 12,5 mld euro. Do momentu wylania pierwszego betonu w lutym tego roku, Węgry zapłaciły już Rosjanom ponad 2 mld euro. Coraz więcej jest głosów o zawyżaniu kosztów i niedotrzymywaniu terminów.

Dodatkową niepewność, co do sensu wykładania ogromnych pieniędzy na kolejny reaktor, wywołała sytuacja z sierpnia. W wyniku upałów i długotrwałej suszy, Dunaj, który chłodzi reaktory Paks omal nie wyparował. Sytuacja groziła wyłączeniem istniejących wszystkich czterech reaktorów. Kolejnym ciosem dla projektu był wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2025 roku, który uchylił decyzję Komisji Europejskiej o zatwierdzeniu pomocy państwa na jego realizację.

Licencje dla starych reaktorów. Kiedy decyzja w sprawie Paks II?

Według Reuters, pomimo wysokich kosztów i złożoności projektów jądrowych, rząd Węgier popiera energię z atomu. Kraj potrzebuje jej, aby zaspokoić rosnące zapotrzebowanie na prąd i zrównoważyć niestabilną produkcję energii odnawialnej. Dlatego do czasu zakończenia rozbudowy elektrowni jądrowej w Paks, Budapeszt rozważa ubieganie się o 20-letnie przedłużenie licencji eksploatacyjnych dla czterech istniejących reaktorów rosyjskiej konstrukcji w tej elektrowni. Licencje te wygasają między 2032 a 2037 rokiem.

Oczekuje się, że rząd premiera Pétera Magyara podejmie ostateczną decyzję co do rozbudowy elektrowni jądrowej Paks jeszcze w tym lub na początku przyszłego roku.