Nawet bez pierwszej umowy katarskiej Orlen ma nadwyżki LNG

Orlen wypowiada umowę na dostawy gazu z Kataru. To czysta oszczędności. I bez żadnych negatywnych konsekwencji dla dostaw gazu do Polski, bo nawet bez tej umowy są nadwyżki dostaw LNG do kraju.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Dlaczego „siła wyższa” stała się dla Orlenu okazją do rezygnacji z umowy na dostawy LNG;
• Jak archaiczna formuła cenowa, powiązana z ropą, wpłynęła na decyzję o zerwaniu kontraktu;
• Jak zdywersyfikowany portfel dostaw zapewnia Polsce nadwyżki LNG;
• Jaką rolę w strategii importowej koncernu odegrają teraz dostawy z USA i nowe terminale.

Orlen poinformował o rozwiązaniu jednej z dwóch długoterminowych umów na dostawy skroplonego gazu ziemnego z Qatar Energy po tym, jak wojna w Zatoce Perskiej, a więc tzw. siła wyższa, uniemożliwiła dostawcy wywiązanie się z zobowiązań. Wojna USA z Iranem zakłóciła funkcjonowanie tego drugiego co do wielkości eksportera LNG na świecie. 

Pretekst, który wykorzystał Orlen. Umowa Grada wypowiedziana 

Kontrakt został podpisany w 2009 r., w czasach ministra skarbu państwa Aleksandra Grada, a zaczął obowiązywać w 2016 r., po tym, jak w pełni komercyjnie został uruchomiony terminal LNG w Świnoujściu. Obejmował 1 mln ton metrycznych LNG rocznie i miał obowiązywać do 2034 r. Orlen poinformował jednak, że skorzystał z prawa do rozwiązania go „z powodu trwającej siły wyższej, która uniemożliwia wywiązanie się z umownych zobowiązań dostawczych”. Dodał, że umowa pozostanie w mocy jeszcze przez 60 dni.

W marcu QatarEnergy ogłosiło stan siły wyższej, po atakach irańskich dronów na instalacje LNG w Ras Laffan. Także ruch tankowców przez Cieśninę Ormuz został wówczas poważnie zakłócony. Jeszcze w październiku Orlen informował, że po wielomiesięcznej przerwie spowodowanej wojną spodziewa się wznowienia dostaw katarskiego LNG w połowie listopada. Gazowiec Al Kharsaah ma dotrzeć do Świnoujścia 14 listopada.

Umowa Orlenu z QatarEnergy opierała się na wzorze cenowym powiązanym z notowaniami ropy naftowej, szacowanym przez uczestników rynku na około 16 proc. stawki za ropę Brent. Jak wskazuje Reuters, takie kontrakty były powszechne, gdy firmy podpisywały umowę w 2009 r., ale obecnie wielu nabywców ma dostęp do tańszego LNG, zwłaszcza ze Stanów Zjednoczonych, wycenianego w ramach innych formuł.

Już 17 lat temu umowa katarska była krytykowana ze względu na bardzo wysoką cenę, zwłaszcza względem ówczesnych dostaw gazu z Gazpromu. Jednak wówczas rynek LNG dopiero raczkował. Po pojawieniu się większej konkurencji, ceny LNG na rynku w kolejnych latach spadały. Agencja wskazuje, że długoterminowe kontrakty w USA na LNG mają obecnie stawkę 6–7 dol. za milion tzw. brytyjskich jednostek cieplnych. To mniej niż połowa kosztów kontraktu z Katarem, powiązanego ze stawkami ropy naftowej.

Orlen będzie nadal odbierać dostawy w ramach drugiej długoterminowej umowy na dostawy LNG z QatarEnergy. Obejmuje ona do 1 mln ton rocznie do 2034 r. Tu formuła cenowa powiązana jest z punktami odniesienia do rynku gazu.

Dlaczego Orlen podjął decyzję o wypowiedzeniu pierwszej umowy katarskiej? Wydaje się, że to była dla spółki dobra okazja, aby pozbyć się najdroższego kontraktu w swoim portfelu, bazującego na archaicznych już zapisach. Orlen nie kryje takiej argumentacji.

– Wypracowaliśmy bardziej atrakcyjne warunki zakupu i dostaw gazu niż na podstawie dotychczasowego kontraktu. Trzeba mieć na uwadze, że QatarEnergy od kilku miesięcy nie realizowało dostaw na podstawie tej umowy, ze względu na występowanie siły wyższej – tłumaczy nam Grupa Orlen.

I podkreśla, że w obecnych warunkach rynkowych dostępne są alternatywne możliwości zakupu gazu, korzystniejsze niż wynikające z podpisanego w 2009 r. kontraktu. – Skorzystaliśmy z nich, działając na rzecz poprawy warunków zakupu gazu i zwiększania elastyczności portfela zakupowego spółki – dodaje firma. Zaznacza jednocześnie, że QatarEnergy pozostaje ważnym partnerem Orlenu w zakresie dostaw LNG, a współpraca w ramach drugiej umowy, obowiązującej do 2034 r. i obejmującej dostawy do 1 miliona ton LNG rocznie, jest kontynuowana.

Orlen zapewnia też, że bezpieczeństwo dostaw gazu do Polski pozostaje zapewnione dzięki zróżnicowanym źródłom zaopatrzenia. – Potwierdzają to tegoroczne doświadczenia: mimo odebrania zaledwie czterech ładunków LNG z Kataru utrzymaliśmy ciągłość dostaw do naszych odbiorców i zabezpieczyliśmy zapasy gazu. Brakujące wolumeny uzupełniamy głównie dostawami z USA. Korzystamy również z gazu z Norwegii, w tym z własnego wydobycia, przesyłanego Baltic Pipe – wskazuje Orlen.

Dodatkowo od listopada portfel dostaw wzmacnia LNG z terminala Plaquemines – kontrakt z Venture Global docelowo obejmuje 4 mln ton rocznie. Tylko w listopadzie, poza wspominaną katarską dostawą, do Świnoujścia przypłyną jeszcze trzy gazowce z USA: Ignacy Jan Paderewski (20 listopada), Celsius Galway (24 listopada) oraz Święta Barbara (29 listopada).

Nadwyżka LNG

Decyzja Orlenu może na pierwszy rzut oka wydawać się zaskakująca, jednak w kontekście zmian zachodzących na światowym rynku LNG w ostatnich latach ma uzasadnienie. – Po rozpoczęciu realizacji kontraktu z Venture Global, obejmującego dostawy LNG z terminalu Plaquemines, Orlen będzie dysponował przejściowo nadwyżką zakontraktowanego LNG. Sytuacja ta zmieni się po oddaniu do eksploatacji terminalu FSRU w Zatoce Gdańskiej, który istotnie zwiększy krajowe możliwości importowe. Obecny moment wydaje się zatem korzystny dla optymalizacji portfela kontraktowego, szczególnie jeśli istnieją ku temu odpowiednie przesłanki umowne. Co istotne, bezpieczeństwo dostaw gazu do Polski nie jest w żaden sposób zagrożone – wyjaśnia dr hab. inż. Tomasz Włodek z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Szacuje się, że nawet po wyłączeniu pierwszego kontraktu katarskiego ilość zakontraktowanego LNG może w przyszłym roku sięgać 11 mld m sześc., przy rocznym krajowym zużyciu gazu na poziomie nieco powyżej 20 mld m sześc.

– Mówimy tutaj wyłącznie o dostawach LNG, podczas gdy Polska dysponuje również gazem sprowadzanym z Norwegii za pośrednictwem Baltic Pipe oraz wydobyciem krajowym. Łącznie źródła te zapewniają wolumen przewyższający krajowe zapotrzebowanie, nawet bez uwzględnienia wypowiedzianej umowy z Katarem. Powstałą nadwyżkę Orlen będzie mógł zagospodarować na rynkach zagranicznych – dodaje ekspert z AGH.

Jak wylicza, wypowiedziana umowa obejmuje ok. 9–10 dostaw rocznie, podczas gdy sam kontrakt z Plaquemines to docelowo ponad 50 dostaw rocznie. – Być może Orlen będzie chciał w przyszłości po konflikcie wrócić z większym zaangażowaniem do LNG z Kataru, uzyskując lepsze warunki niż w wypowiedzianym kontrakcie, gdy Katar będzie chciał odbudowywać swoją pozycję na rynku – dodaje ekspert.