Elektrownia atomowa w Zaporożu bez zasilania. MAEA alarmuje po 12 godzinach ciszy

Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) alarmuje o najdłuższej przerwie w dostawie prądu w Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, okupowanej przez Rosjan. Przed rosyjską agresją elektrownia miała 10 linii zasilania. Podczas rosyjskiej okupacji pozostała jedna.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Co stało za najdłuższą przerwą w zasilaniu Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej od początku okupacji.
• Na czym polega skrajna wrażliwość obiektu, który z dziesięciu linii zasilania ma dziś jedną.
• Jaką rolę w systemie bezpieczeństwa jądrowego odgrywają generatory diesla i dostawy paliwa.
• W jaki sposób działania wojenne zagrażają także innym ukraińskim obiektom nuklearnym, w tym Czarnobylowi.

Rafael Grossi, dyrektor MAEA oświadczył, że Zaporoska Elektrownia Jądrowa (ZNPP) doświadczyła 12-godzinnej przerwy w zasilaniu z powodu wzmożonej aktywności wojskowej w okolicy. To najdłuższa tego typu przerwa od początku rosyjskiej okupacji ukraińskiej siłowni w 2022 r. Obiekt jest największą pod względem mocy (6 GW) elektrownią atomową Europy.

Bez prądu, internetu, telefonów w Zaporożu

„Przez wiele godzin nie mogliśmy skontaktować się z naszym zespołem ekspertów na miejscu zdarzenia, a elektrownia nie mogła komunikować się ze światem zewnętrznym w standardowy sposób. Było to niewątpliwie bardzo niepokojące zdarzenie z punktu widzenia bezpieczeństwa jądrowego. Zespół MAEA będzie nadal badał przyczynę tej przerwy w komunikacji i omawiał, jak zapobiec jej ponownemu wystąpieniu” – powiedział dyrektor generalny Grossi.

MAEA dodała, że w środę zarówno linie telefoniczne stacjonarne, jak i połączenia internetowe w ZNPP były niedostępne przez około 12 godzin, co czyni ten incydent najdłuższym tego typu od początku inwazji Rosji na Ukrainę.

„Przyczyna awarii była początkowo niejasna, ale zbiegła się z doniesieniami o ostrzale miasta Enerhodar, gdzie mieszka większość pracowników elektrowni. To kolejny dowód na ciągłe wyzwania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa jądrowego, a także zapobieganiem wypadkom podczas konfliktów, zarówno w elektrowni jądrowej w Zaporożu, jak i w innych działających ukraińskich elektrowniach jądrowych oraz w elektrowni jądrowej w Czarnobylu” – zauważyła MAEA.

Agencja podkreśliła, że w okolicy elektrowni odnotowano ostatnio przerwy w dostawie prądu spowodowane działaniami zbrojnymi. Czym to grozi? „Incydenty wpływające na krytyczną infrastrukturę energetyczną. Bezpośrednio łamią siedem podstawowych zasad bezpieczeństwa i po raz kolejny uwypuklają skrajną wrażliwość ukraińskiego systemu zasilania poza siecią. Ochrona podstacji i połączeń sieciowych musi pozostać priorytetem, aby zapewnić stabilne i niezawodne zasilanie obiektów jądrowych” – oświadczył Grossi.

Elektrownia jądrowa zasilana olejem napędowym 

Wcześniej MAEA już informowała wprost, że część sprzętu w Elektrowni Jądrowej w Zaporożu została unieruchomiona w wyniku rosyjskiego ataku. Zespół ekspertów MAEA odwiedził laboratorium Elektrowni Jądrowej w Zaporożu (ZNPP) dzień po ataku drona na elektrownię. „Eksperci. odnotowali uszkodzenia sprzętu meteorologicznego laboratorium, który już nie działa” – dodano w oświadczeniu. Dron zaatakował też laboratorium znajdujące się poza terenem elektrowni. Nie wiadomo, czy atak uszkodził laboratorium.

Rosyjscy okupanci nie wpuszczają ekip MAEA do wielu pomieszczeń, uniemożliwiają zapoznanie się ze stanem faktycznym, utrudniają kontakt z ukraińskimi pracownikami.

Rosjanie podali agencji, że mają zapas oleju napędowego wystarczający na ponad 10 dni pracy awaryjnych generatorów Diesla, które obecnie pracują w trybie gotowości, ale nadal są niezbędne do zapewnienia zasilania rezerwowego w przypadku kolejnej utraty zasilania zewnętrznego, co wielokrotnie miało miejsce podczas konfliktu.

„Ciągła dostępność oleju napędowego jest absolutnie niezbędna dla bezpieczeństwa jądrowego, zwłaszcza że elektrownia – od ponad dwóch miesięcy – jest całkowicie zależna od jednej linii energetycznej, która dostarcza energię elektryczną do chłodzenia reaktorów i innych istotnych funkcji bezpieczeństwa jądrowego” – powiedział dyrektor generalny Grossi.

„Każde zakłócenie dostaw oleju napędowego zmniejsza odporność elektrowni w momencie, gdy jest ona już bardzo podatna na zewnętrzne źródła zasilania. Zapewnienie bezpiecznego i stabilnego dostępu logistycznego do terenu elektrowni jest niezwykle ważne” – powiedział.

Największa elektrownia jądrowa w Europie – której sześć reaktorów zostało wyłączonych przez Rosjan od 2022 r., ale nadal wymaga chłodzenia – korzysta z rezerwowej linii Ferospławna-1 o napięciu 330 kilowoltów (kV) do zasilania zewnętrznego po tym, jak 24 marca odłączono jej główną linię energetyczną 750 kV Dnieprowska. Przed konfliktem elektrownia dysponowała dziesięcioma liniami energetycznymi.

Rosyjskie drony nad Czarnobylem

MAEA kontynuuje negocjacje z Ukrainą i rosyjskim agresorem w sprawie ustanowienia tymczasowego, lokalnego zawieszenia broni, umożliwiającego naprawę linii 750 kV. Jest to szósta tego typu inicjatywa MAEA od końca ubiegłego roku. Lokalizacja uszkodzeń – na wysokich słupach w korycie rzeki w pobliżu linii frontu – utrudnia rozmowy na temat napraw pod względem technicznym i logistycznym.

Kolejnym incydentem, który stanowi poważny sygnał o złym stanie bezpieczeństwa jądrowego w Zaporożu, był pożar, który wybuchł 22 maja w podstacji Dnieprowska w wyniku ataku rosyjskiego. W rezultacie operator sieci elektroenergetycznej na południu Ukrainy zwrócił się do elektrowni jądrowej o odłączenie linii elektroenergetycznej podłączonej do tej stacji.

„Incydenty wpływające na krytyczną infrastrukturę elektryczną stanowią bezpośrednie naruszenie siedmiu niezbędnych filarów i dodatkowo podkreślają skrajną kruchość zewnętrznej sytuacji energetycznej na Ukrainie. Ochrona stacji elektroenergetycznych i połączeń sieciowych musi pozostać priorytetem, aby zapewnić stabilne i niezawodne dostawy energii elektrycznej do obiektów jądrowych” – powiedział dyrektor generalny Grossi.

Rośnie też zagrożenie wokół elektrowni w Czarnobylu. Zespół MAEA w Czarnobylu został poinformowany, że w ciągu ostatniego tygodnia w strefie monitorowania obiektu wykryto łącznie 20 dronów.

Pomimo tego MAEA kontynuuje dostawy sprzętu i innej pomocy, aby pomóc Ukrainie w zapewnieniu bezpieczeństwa jądrowego podczas konfliktu. Ostatnia dostawa finansowana przez Niemcy zawierała kilka dużych trójbiegunowych rozłączników wysokiego napięcia i transformatorów prądowych.

Agencja wyjaśnia, że „te krytyczne elementy sieci, niezbędne do izolowania odcinków linii przesyłowych i monitorowania prądu elektrycznego w celu zapewnienia bezpiecznej i stabilnej pracy, stanowią część szerszego, logistycznie złożonego projektu zaopatrzenia i dostaw wspierającego infrastrukturę energetyczną Ukrainy. Ze względu na ich rozmiar i specyfikację techniczną, transport i instalacja takiego sprzętu wymaga znacznej koordynacji”.