Projekt zakłada wprowadzenie czasowego podatku od nadzwyczajnych zysków (tzw. windfall tax) osiągniętych w okresie marzec – grudzień 2026 r. przez przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie wytwarzania oraz obrotu paliwami na podstawie koncesji na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą. Poza kosmetycznymi datami, jak data wejścia oraz resortu, który jest wiodącym w tej sprawie (w lipcu był to resort energii, a teraz ministerstwo finansów i gospodarki) projekt nie różni się od tego, który został w wakacje skierowany do Trybunału Konstytucyjnego.
Czytaj więcej
Resort finansów zaproponował, aby stawka nowego podatku od zysków spółek paliwowych wynosiła 60 proc. Projekt 15 września stanie na rządzie.
Rosnące zyski naftowych koncernów
Eskalacja działań militarnych w regionie Zatoki Perskiej doprowadziła do faktycznej blokady Cieśniny Ormuz – strategicznego przesmyku, przez który przepływa blisko 20 proc. światowej podaży ropy naftowej. Nagłe i drastyczne ograniczenie podaży surowca wywołało silną reakcję na rynkach: cena ropy gatunku Brent wzrosła z poziomu ok. 65 dol. za baryłkę w styczniu 2026 r. do szczytowych 126 dol. za baryłkę w marcu 2026 r. Spowodowało to skokowy wzrost cen surowca na rynkach światowych. Wzrosły rentowności przedsiębiorstw paliwowych zajmujących się w szczególności przetwórstwem ropy naftowej. Przychody Orlenu w II kw. tego roku wzrosły o blisko 26 proc., wskaźnik finansowy EBITDA LIFO nawet o 54,4 proc. rok do roku. Sam sektor przerobu ropy odnotował w II kw. 5,9 mld zł EBITDA LIFO wobec 1,9 mld zł rok wcześniej. Cała branża naftowa na całym świecie notuje rekordowe wyniki. Osiem największych międzynarodowych koncernów paliwowych (w tym Saudi Aramco, ExxonMobil, Chevron, BP, Shell, TotalEnergies, Equinor i Eni) osiągnęło w samym drugim kwartale 2026 r. łączny skumulowany zysk netto na poziomie niemal 93 mld dol., co oznacza prawie dwukrotny wzrost w porównaniu do analogicznego okresu roku poprzedniego.
Czytaj więcej
Minister energii Miłosz Motyka w rozmowie z „Rz” wskazał, że odpowiedzialność za wysokie ceny paliw w Polsce ponosi prezydent Karol Nawrocki, który...
Jak będzie pobierany nowy podatek?
W odpowiedzi na wzrost cen paliw uruchomiono pakiet Ceny Paliwa Niżej. Niższy VAT i akcyza obowiązywały między marcem a czerwcem, a także w dwa ostatnie tygodnie sierpnia. Koszt tych rozwiązań wyniósł jednak łącznie 5,2 mld zł. Środki pochodziły z budżetu, a danina miała zrekompensować poniesione koszty. Rząd robi teraz drugie podejście, bo wcześniej niemal identyczną ustawę skierował do TK prezydent. Według rządu podobne instrumenty były stosowane przez państwa członkowskie Unii Europejskiej w latach 2022–2023 w odpowiedzi na nadzwyczajne zyski sektora energetycznego, osiągane w następstwie kryzysu wywołanego napaścią Rosji na Ukrainę.
Podstawę opodatkowania stanowić będzie nadwyżka przychodów faktycznie osiągniętych ponad przychody hipotetyczne, które podatnik uzyskałby, gdyby stosował średnią marżę sprzedaży (ŚMS) z 2025 r., powiększoną o 20 proc. Proponuje się, aby stawka podatku wynosiła 60 proc. tak określonej podstawy opodatkowania, co proporcjonalnie odzwierciedla skalę nieoczekiwanych korzyści, przy jednoczesnym pozostawieniu podatnikowi możliwości dysponowania istotnej części nadzwyczajnego zysku.
Zmieniły się dwa przepisy. Po pierwsze, ustawa wejdzie w życie 1 listopada, a nie 1 sierpnia, a po drugie zaliczkę, rozłożoną wcześniej na cztery raty, firmy zapłacą jednorazowo 25 listopada za osiem miesięcy naraz. Zakres obowiązywania daniny ustalono na okres między marcem a grudniem 2026 r. Wpływy z podatku mają wynieść ok. 4 mld zł.
Jeśli prezydent zmieni swoje zdanie, rząd będzie szukał możliwości uruchomienia nowej edycji programu CPN.
