UE szykuje tarczę na kryzys energetyczny. Bony, tańszy prąd i nowe narzędzia

Co zrobić, żeby kryzys energetyczny nie wrócił po raz kolejny? Bruksela przewiduje dla konsumentów bony energetyczne i niższą akcyzę na prąd, a dla przemysłu - Obserwatorium Paliw, napełnianie magazynów gazu i inwestycje, by przejść na czystą energię.

Z tego artykułu się dowiesz:

• Jakie działania podejmuje Unia Europejska w odpowiedzi na trwający kryzys energetyczny?
• Jakie cele strategiczne przyświecają unijnej inicjatywie „AccelerateEU” i w jaki sposób ma ona zredukować zależność od paliw kopalnych?
• Jakie konkretne propozycje wsparcia przedstawiono dla konsumentów oraz dla sektorów przemysłowych dotkniętych wysokimi cenami energii?
• Jakie nowe narzędzia monitorowania i koordynacji, takie jak Obserwatorium Paliw, zostaną wprowadzone w celu zapewnienia stabilności dostaw?
• Jakie są plany Unii Europejskiej dotyczące przyspieszenia elektryfikacji gospodarki oraz adaptacji infrastruktury sieciowej?
• W jaki sposób planowane jest finansowanie transformacji energetycznej, uwzględniając rolę inwestycji publicznych i prywatnych?

W czasie drugiego w ciągu trzech lat kryzysu energetycznego, Komisja Europejska pokazała dziś listę propozycji, które pozwolą uniknąć nadejścia kolejnego kryzysu energetycznego.

Uzależnienie Europy od paliw kopalnych ma swój koszt. Od czasu eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie UE wydała dodatkowe 24 mld euro na import energii ze względu na wyższe ceny – nie otrzymując ani jednej dodatkowej cząsteczki energii - podliczyła dziś KE w komunikacie prasowym. Dlatego już od pierwszych dni konfliktu w Iranie i cieśninie Ormuz, z KE, ale też z Europejskiego Banku Inwestycyjnego płynęły sygnały, że należy skończyć z uzależnieniem Europy od paliw kopalnych. Dziś Bruksela nazywa przejście na czystą i przystępną cenowo energię imperatywem gospodarczym i bezpieczeństwa.

Propozycje KE przedstawiła w dokumencie „AccelerateEU”, zbierającym zarówno krótkoterminowe, jak i strukturalne środki, które mają zmniejszyć zależność od niestabilnych rynków paliw kopalnych.

– Nasza strategia „AccelerateEU” przyniesie europejskim obywatelom i przedsiębiorstwom zarówno natychmiastowe, jak i bardziej strukturalne środki pomocy. Musimy przyspieszyć przejście na rodzimą, czystą energię. Zapewni nam to niezależność energetyczną i bezpieczeństwo energetyczne oraz pozwoli lepiej radzić sobie z burzami geopolitycznymi – mówiła Ursula von der Leyen, przewodnicząca Komisji Europejskiej, prezentując dokument.

Komisja zaproponowała dziś koordynację współpracy na szczeblu państw członkowskich, w tym ponowne napełnianie podziemnych magazynów gazu, współpracę grup koordynacyjnych ds. ropy naftowej i gazu, mającą zapewnić pełną orientację o sytuacji w państwach członkowskich. Poza tym mowa też o krajowych środkach nadzwyczajnych oraz o wsparciu dla branży lotniczej poprzez zapewnienie dostępności paliwa do silników odrzutowych (którego dziś zaczyna tak brakować, że linie lotnicze zaczynają ciąć połączenia) i oleju napędowego. Bruksela naciska na lepszą koordynację dostępności mocy produkcyjnych rafinerii ropy naftowej.

Bruksela zapowiada, że powstanie nowe Obserwatorium Paliw, które będzie śledziło produkcję, import, eksport i poziom zapasów paliw transportowych w UE. To pozwoli szybko wykryć potencjalne niedobory, a jeśli dojdzie do nadzwyczajnego uwolnienia zapasów, zapewni informacje niezbędne do utrzymania zrównoważonej dystrybucji paliwa. Co do paliwa lotniczego, w komunikacie znalazł się wieloznaczny zapis o zapewnieniu jasności co do elastyczności w ramach unijnego lotnictwa, co ma pomóc zwalczać wysokie ceny i niedobory paliw.

Bruksela chce chronić konsumentów i przemysł przed wysokimi cenami. I tu zakłada stworzenie ukierunkowanych systemów wsparcia, np. bony energetyczne i programy leasingu społecznego, obniżenie akcyzy na energię elektryczną dla gospodarstw domowych w trudnej sytuacji. Wprowadzone tymczasowe ramy pomocy państwa mają dać rządom krajowym dodatkową elastyczność, a także środki nadzwyczajne do wsparcia najbardziej narażonych sektorów gospodarki.

Nadrzędnym celem jest jednak szybsze przejście na rodzimą czystą energię, która ma zastąpić ropę, gaz i inne paliwa kopalne.

Do lata Komisja przedstawi plan działania na rzecz elektryfikacji. Mają zostać wyznaczone nowe cele w zakresie elektryfikacji, usunięcia barier dla elektryfikacji przemysłu, transportu i sektora budowlanego. Szybki plan inwestycyjny na rzecz zrównoważonego transportu ma przyspieszyć wprowadzanie zrównoważonych paliw lotniczych.

Zmiany mają też dotyczyć systemów sieci elektroenergetycznych, które mają wspierać cele elektryfikacyjne. Na początek UE zapowiada zakończenie negocjacji w sprawie europejskiego pakietu dotyczącego sieci. Zapowiada też maksymalizację istniejącej infrastruktury energii odnawialnej. Szybka rozbudowa dużych farm wiatrowych i elektrowni opartych na źródłach odnawialnych, w tym morskich farm wiatrowych i elektrowni wodnych, może szybko zapewnić bardzo potrzebną dodatkową pomoc. W zapowiadanym wniosku ustawodawczym w sprawie opłat sieciowych i opodatkowania mają pojawić się niższe podatki dla energii elektrycznej niż dla paliw kopalnych.

Na pobudzanie inwestycji rynek energii mógłby wykorzystać 219 mld euro z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz funduszy polityki spójności, jednak same środki publiczne nie pokryją potrzeb inwestycyjnych transformacji energetycznej, które są szacowane na aż 660 mld euro rocznie do 2030 r.

Komisja przyjęła strategię inwestycyjną na rzecz czystej energii i zapowiada, że odbędzie się szczyt poświęcony takim inwestycjom, w którym udział wezmą przedstawiciele sektora usług finansowych, inwestorzy instytucjonalni, liderzy przemysłu, wykonawcy projektów. Ma to przyspieszyć finansowanie prywatne.

Dzisiejsza prezentacja „AccelerateEU” jest odpowiedzią na naciski szefów rządów UE. Na Radzie Europejskiej 19 marca apelowali oni o „zestaw środków do zaradzenia skokom cen importowanych paliw kopalnych będący wynikiem kryzysu na Bliskim Wschodzie”. Oferta Komisji będzie ewoluować wraz z rozwojem sytuacji, proponowane przez nią środki zaradcze będą tematem dyskusji na nieformalnym posiedzeniu Rady Europejskiej na Cyprze 23-24 kwietnia.