„Dziedzictwo nieefektywności”. Dlaczego usługi wodne są u nas tak drogie?

W rozwijających się gospodarkach Europy i Azji Środkowej ślad energetyczny dostarczania usług wodnych jest pięciokrotnie wyższy niż w krajach rozwiniętych – ocenia Bank Światowy w swojej analizie. Straty wody sięgają nawet 60 proc.

Z tego artykułu się dowiesz:

• Dlaczego ślad energetyczny usług wodnych w Europie i Azji Środkowej jest znacznie wyższy niż w krajach rozwiniętych?
• Jakie są główne przyczyny strat wody w infrastrukturze wodnej tego regionu?
• Jak sztucznie utrzymywane niskie taryfy za wodę wpływają na efektywność energetyczną i inwestycje w modernizację infrastruktury wodnej?
• Jakie sukcesy i oszczędności energii osiągnięto dzięki modernizacji systemów wodnych w Uzbekistanie, Albanii i Tadżykistanie?

Dostarczanie wody zużywa zaskakująco dużo energii. Tej bolesnej rzeczywistości wielu krajów, także naszego regionu Europy, przyjrzał się właśnie Bank Światowy w najnowszej analizie. Ekonomiści BŚ zauważają, że na rynkach wschodzących i w rozwijających się gospodarkach Europy i Azji Środkowej ślad energetyczny dostarczania wody jest szczególnie wysoki – przeciętny kraj wydaje około 10 proc. swoich rachunków za energię na zużycie wody – to ponad pięciokrotnie więcej niż wydają kraje rozwinięte Europy. Całkowite roczne zużycie energii związanej z wodą w regionie jest w przybliżeniu równe całkowitemu zużyciu energii w Grecji.

W efekcie usługi wodne są źródłem poważnej presji finansowej (ONZ pisze nawet o bankructwie wodnym) i mogą być też podatne na wyzwania związane z bezpieczeństwem energetycznym. – Dobrą wiadomością jest, że poprawa efektywności energetycznej usług wodnych może przynieść strategiczny potrójny zysk: wzmocni finanse przedsiębiorstw użyteczności publicznej, poprawi niezawodność usług wodnych i zwiększy bezpieczeństwo energetyczne – piszą autorzy raportu „Ograniczanie zużycia energii w wodzie w Europie i Azji Środkowej”.

Dlaczego dostawy wody w Europie i Azji Środkowej zużywają tak dużo prądu i są nieefektywne?

Głównym wyzwaniem w regionie jest coś, co Bank Światowy nazywa „dziedzictwem nieefektywności”. Infrastruktura wodna regionu starzeje się, jest oparta na przestarzałych technologiach. Problem pogłębiają zaległości konserwacyjne, a duża część wody pompowanej do rur i kanałów jest tracona z powodu wycieków.

To zaskakująco duży problem. Jak szacuje Bank Światowy, większość krajów Europy i Azji Środkowej odnotowuje straty wody na poziomie 30-60 proc., gdy Europa Zachodnia notuje straty w granicach 8-25 proc. 

Tę techniczną nieefektywność wspierają zdaniem BŚ bariery strukturalne, jak sztucznie utrzymywane na niskim poziomie taryfy za wodę i energię, które osłabiają zachęty do efektywności energetycznej i ograniczają zdolność dostawców usług do inwestowania w modernizację. – W rezultacie powstaje samonapędzający się cykl: nieodpowiednia konserwacja podnosi koszty energii, co z kolei obniża zdolność finansową, a to z kolei dodatkowo opóźnia konserwację i modernizację – pisze Bank w analizie.

Raport proponuje rozwiązania w zakresie zarządzania energią: redukcję strat wody, wdrażanie nowoczesnych technologii pompowania, doskonalenie praktyk zarządzania oraz digitalizację. Przydatne są też – odzyskiwanie zasobów czy osłony słoneczne nad kanałami irygacyjnymi, które przy okazji mogą jako OZE wytwarzać czystą energię, jednocześnie zmniejszając straty spowodowane parowaniem. Oczyszczalnie ścieków mogą zaś pozyskiwać biogaz do kogeneracji i umożliwić przedsiębiorstwom osiągnięcie samowystarczalności energetycznej.

Przykłady sukcesu od Uzbekistanu po Albanię. Miliony oszczędzonych kWh

Bank chwali się, że sfinansowana przez nich modernizacja systemu nawadniającego w Uzbekistanie zmniejszyła zużycie energii o 60 mln kWh, czyli roczne zużycie energii dla pół miliona uzbeckich gospodarstw domowych. Projekt obniżył koszty energii elektrycznej o 80 proc. dzięki przejściu na systemy grawitacyjne i minimalizację strat wody w kanałach.

W Albanii wsparcie Banku pomogło zmniejszyć zużycie energii przez największe przedsiębiorstwa wodociągowe w kraju o 20 milionów kWh rocznie, dzięki modernizacji pomp, redukcji wycieków i instalacji paneli słonecznych. W Turcji Zakład Wodociągów i Kanalizacji Konya może wytwarzać energię elektryczną poprzez wychwytywanie biogazu. W Tadżykistanie pompy do nawadniania generują 20 proc. krajowego zużycia energii elektrycznej, audyty energetyczne finansowane przez Bank Światowy wykazały potencjał oszczędności 600 mln kWh rocznie, co może prowadzić do oszczędności do 10 mln dol., dzięki modernizacji floty przepompowni zasilających systemy nawadniania na dużą skalę w tym kraju. 

Jak tłumaczy BŚ, efektywność energetyczna będzie miała kluczowe znaczenie dla zrównoważonego zarządzania zasobami wodnymi w naszym regionie, bo dla przedsiębiorstw użyteczności publicznej oznacza to obniżenie kosztów operacyjnych i zwiększenie możliwości inwestowania w jakość usług. Dla rządów to szansa na złagodzenie presji fiskalnej i zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego, a dla użytkowników wody – większą niezawodność usług.