Brak wiatru, słońca i awarie elektrowni węglowych napędzają ceny prądu

Elektrownie węglowe, które miały nas ratować w okresie tzw. jesiennej suszy pogodowej mają awarie. Napięta sytuacja w energetyce utrzyma się do połowy grudnia. Kurcząca się rezerwa mocy przekłada się na coraz droższy prąd na giełdzie.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie zjawiska nałożyły się na siebie, prowadząc do rekordowych cen energii na giełdzie.
• Dlaczego elektrownie węglowe, kluczowe dla stabilności systemu, zmagają się z falą awarii i postojów.
• Z jakimi problemami borykają się najnowocześniejsze polskie bloki energetyczne tuż po kosztownych remontach.
• Jak długo według prognoz potrwa napięta sytuacja w krajowym systemie elektroenergetycznym.

Blisko 1500 zł za MWh – to rekordowa cena energii elektrycznej tej jesieni, którą odnotowano w poniedziałek 2 listopada na Towarowej Giełdzie Energii. Tyle trzeba było zapłacić, aby otrzymać energię w ramach kontraktu zakupionego z dostawą na dzień następny (TGE base). Wrzesień rozpoczynaliśmy z cenami powyżej 500 zł, ale już listopad wita nas z cenami powyżej 1000 zł za MWh. Dla zobrazowania, jak poważną mamy sytuację, przypomnijmy tylko, że taryfa za samą energię w tym roku wynosi ok. 495 zł za MWh. Na rosnące ceny na TGE wpływ ma nie tylko wojna w Zatoce Perskiej, ale także tzw. jesienna susza pogodowa i bloki węglowe, które trapią awarie i przestoje.

Dlaczego prąd drożeje? Ceny gazu, susza pogodowa i mniej OZE

Na rosnące ceny energii od wakacji wywołane wysokimi cenami gazu (w efekcie przedłużających się niedoborów dostaw LNG z Kataru w efekcie wojny w Zatoce Perskiej) nakładają się typowe od lat problemy z tzw. suszą pogodową. Chodzi o brak energii ze źródeł odnawialnych (mocno ograniczona praca fotowoltaiki i brak wiatru) w okresie od końca października i w listopadzie. Tę lukę – co do zasady – miały łatać konwencjonalne źródła energii, a więc w Polsce głównie elektrownie węglowe.

Tu pojawia się jednak problem. Nasze elektrownie węglowe trapią liczne awarie i przestoje w pracy. To przekłada się na mniejszą rezerwę mocy, niż wymagają tego system i prawo. Rynek obserwuje dane Polskich Sieci Elektroenergetycznych i widzi, jak kurczy się rezerwa mocy do produkcji prądu. W poniedziałek 2 listopada przed godz. 12.00 spadła poniżej 1 GW. To wszystko przekłada się na ceny na rynku giełdowym i bilansującym. W sytuacji, gdy tej rezerwy do bezpiecznej pracy systemu energetycznego brakuje, PSE ma narzędzia, które mają na celu jej odbudowanie. Chodzi o przywołanie rynku mocy. W tym roku PSE wykorzystało to narzędzie trzy razy.

Awarie elektrowni węglowych. Ubytki mocy sięgają 10 GW

Jak wynika z danych spółek energetycznych, tylko we wtorek 3 listopada wielkość ubytków mocy w elektrowniach konwencjonalnych wynosiła aż 10 GW. Dla porównania największe bloki energetyczne mają moc po ok. 1 GW. Krótkie remonty awaryjne, przestoje techniczne, notuje kilka elektrowni. Mowa m.in. o dwóch blokach PGE w Bełchatowie, w tym o tym największym, B14 o mocy 781 MW. Przechodzi planowany wcześniej remont, który ma zakończyć się 11 grudnia. W Elektrowni Opole, także należącej do PGE, trzy na sześć bloków przechodzą planowane remonty, które mają potrwać do końca listopada. Niepokoją jednak pojawiające się nieplanowane ubytki w dostępnej mocy dwóch najnowocześniejszych bloków B5 i B6 w Elektrowni Opole. W należącej do Orlenu EC Żerań wydłuża się do połowy grudnia remont awaryjny bloku o mocy 488 MW. Także w Połańcu należącym do Enei dwa bloki nie pracują. Niepokoi również fakt, że dwa największe i najnowocześniejsze bloki węglowe w Polsce, które przechodziły niedawno remonty kapitalne i wróciły do pracy we wrześniu, zamiast pracować na pełnej mocy w tak trudnym okresie, jak teraz, miały przerwy w pracy. Mowa o bloku B11 o mocy 1075 MW w Kozienicach należących do Enei i bloku 910 MW w Jaworznie należącym do Taurona.

Blok B11 w Kozienicach stanął po remoncie kapitalnym

Od 22 października do 3 listopada największy blok węglowy w Polsce – B11 w Kozienicach – był wyłączony z pracy. Jak tłumaczy nam spółka, ten postój związany był z wykryciem nieszczelności w układzie ciśnieniowym kotła. – Obecnie trwa szczegółowa ocena zakresu niezbędnych prac naprawczych, która pozwoli precyzyjnie określić przewidywany czas przywrócenia jednostki do ruchu – mówi firma. Zdarzenie to niepokoi tym bardziej, że remont kapitalny bloku B11 przeprowadzono od 4 lipca do 13 września 2026 r. Spółka tłumaczy, że przed zdarzeniem, a zaraz po zakończeniu prac jednostka pracowała stabilnie i bez zakłóceń. W Elektrowni Połaniec, jak wyjaśnia Enea, blok nr 7 pozostaje wyłączony w związku z realizacją planowanych bieżących prac remontowych. W przypadku bloku nr 5 zgłoszenie wynika z warunków eksploatacyjnych jednostki.

Z kolei blok 910 MW w Jaworznie należący do Tauronu pracuje na 50 proc. swoich możliwości. Firma zapewnia, że zakończył się już jego remont kapitalny. Skąd więc ten ubytek? Tauron wskazuje, że obecnie trwa etap strojenia i optymalizacji nowych oraz zmodyfikowanych urządzeń i układów, a także wykonywania pomiarów potwierdzających prawidłowość ich działania i współpracy z pozostałymi instalacjami bloku. – Realizacja tych prac wymaga okresowej pracy jednostki z określoną, stałą mocą lub czasowego ograniczenia mocy dostępnej. Obserwowane ubytki mocy są więc związane z prowadzonym programem strojeń i optymalizacji po remoncie – tłumaczy firma. Te prace  powinny skończyć się na początku listopada. 

Co ważne, także blok o mocy 430 MW w Łagiszy należący do Tauronu nie pracuje. Tu doszło do pożaru. Blok wyłączony jest z pracy od końca września do początku 2027 r. Tauron wyjaśnia, że powołano komisję, która przeprowadza analizy techniczne bloku. Nie podaje przyczyn pożaru.

Czy grożą nam stopnie zasilania? PSE: system napięty do połowy grudnia

Te problemy są powodem zmartwień nadzorcy systemu elektroenergetycznego, a więc PSE. Jak tłumaczy nam rzecznik operatora, Maciej Wapiński, każda niedostępność mocy wytwórczych zmniejsza dostępną rezerwę. – Sytuacja bilansowa w dużej mierze zależy od bieżących warunków pogodowych, wpływających na poziom zapotrzebowania oraz generacji odnawialnej. Według aktualnych analiz bilans mocy w KSE będzie napięty do połowy grudnia 2026 r. – przyznaje rzecznik.

Uspokaja, że operator dysponuje środkami niezbędnymi do zapewnienia bezpiecznej pracy systemu. – Są to m.in. ogłoszenie okresu przywołania na rynku mocy, międzyoperatorska pomoc awaryjna, usługa generacji wymuszonej oraz – w ostateczności – wprowadzenie ograniczeń w dostawach i poborze energii elektrycznej (tzw. stopni zasilania). Obecnie nie jest brana pod uwagę konieczność stosowania tego środka – zapewnia Wapiński.