Z tego artykułu dowiesz się:
- O ile mogłyby wzrosnąć rachunki za gaz, gdyby nie planowana interwencja państwa.
- Na czym polega nowy mechanizm, który sfinansuje zamrożenie cen kosztem zysków spółek gazowych.
- Jakie fundamentalne zarzuty wobec projektu ma branża i dlaczego jego procedowanie budzi kontrowersje.
- Dlaczego zdaniem ekspertów długoterminowym rozwiązaniem nie jest mrożenie cen, a liberalizacja rynku.
Ministerstwo Energii szacuje, że bez ustawowego limitu rachunki odbiorców mogłyby być wyższe od 77 zł do 1863 zł rocznie. Podwyżki cen gazu wynikałyby z wysokich cen surowca na światowych rynkach w efekcie wojny w Zatoce Perskiej. – W związku przede wszystkim z wojną i kryzysem w cieśninie Ormuz ceny gazu systematycznie rosną. Ta różnica między ceną gazu sprzed wojny a dzisiejszą na rynkach jest szokująca – dzisiaj na europejskiej giełdzie osiąga cenę ok. 100 euro, czyli ponad 450 zł/MWh i to jest najwyższa cena od ponad roku. Ta cena byłaby nieakceptowalna z punktu widzenia życia każdej polskiej rodziny – powiedział szef rządu. Analitycy z jednej strony rozumieją społeczną potrzebę mrożenia cen, ale i wskazują na fakt, że nie przeprowadzono praktycznie żadnych konsultacji rynkowych. Rząd liczy, że prezydent podpisze taką ustawę, gdy zostanie przyjęta przez Parlament. – Trudno spodziewać się innej decyzji (prezydenta – red.) niż akceptacji takiego rozwiązania – wskazuje rzecznik rządu Adam Szłapka.
Czytaj więcej
Zdecydowaliśmy o zamrożeniu cen gazu jeśli chodzi o odbiorców indywidualnych - poinformował premier Donald Tusk otwierając posiedzenie rządu.
Nawet 1863 zł oszczędności rocznie
Zgodnie z propozycją sprzedawcy od 1 stycznia do 31 grudnia 2027 r. będą stosować w rozliczeniach z określoną grupą odbiorców końcowych cenę nieprzekraczającą 197,29 zł za MWh. Kwota ta nie uwzględnia podatku VAT ani akcyzy. Jak czytamy w uzasadnieniu projektu, przyjęta stawka odpowiada cenie gazu wynikającej z taryfy sprzedawcy z urzędu, która obowiązuje do końca 2026 r. – Ustawowy limit ograniczy przełożenie ewentualnych wzrostów cen rynkowych gazu na wysokość rachunków odbiorców objętych wsparciem – tłumaczy resort energii, a więc autor projektu.
Z szacunków przedstawionych w ocenie skutków regulacji wynika, że dzięki proponowanym przepisom gospodarstwa domowe zaoszczędzą w ciągu roku od 77 zł do 1863 zł. Najniższa kwota dotyczy osób wykorzystujących gaz wyłącznie do gotowania, natomiast najwyższa – gospodarstw, w których paliwo gazowe służy do ogrzewania. Obowiązek stosowania ceny maksymalnej obejmie, jak wynika z Oceny Skutków Regulacji (OSR), 181 podmiotów. Tyle przedsiębiorstw posiada koncesję na obrót (sprzedaż) paliwami gazowymi, jednak tylko ok. 90 z nich aktywnie uczestniczy w obrocie tym paliwem. W projekcie przewidziano system rekompensat wypłacanych przez Zarządcę Rozliczeń.
Nowe przepisy zakładają także wykorzystanie części zysków przedsiębiorstw zajmujących się obrotem gazem na wsparcie dla odbiorców indywidualnych. – Wpłatę środków z tytułu ograniczenia zysków nadzwyczajnych będą musiały uiścić przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesję na obrót gazem ziemnym z zagranicą, prowadzące sprzedaż paliw gazowych na rynku krajowym – czytamy w OSR projektu.
Danina, która sfinansuje cały system mrożenia, ma wynosić 10 proc. przychodów netto przedsiębiorstwa, a środki trafią na rachunek Funduszu Wypłaty Różnicy Ceny. Będą one wypłacane sprzedawcom gazu w ramach rekompensat, które pokryją różnicę pomiędzy ceną ustaloną w ustawie a ceną zatwierdzoną w taryfie. Łączny koszt nowych rozwiązań według OSR projektowanej ustawy ma wynieść niemal 6,2 mld zł. Z zamrożonych cen gazu skorzysta 7,5 mln gospodarstw domowych, do 40 tys. odbiorców gazu ziemnego w spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych oraz ok. 25 tys. podmiotów świadczących usługi użyteczności publicznej.
Czytaj więcej
Rząd szykuje mrożenie cen gazu w 2027 r., a koszty ochrony odbiorców ma pomóc pokryć nowa, 10-procentowa danina od przychodów importerów. Największ...
Eksperci: Zamrożenie cen gazu pomoże, ale nie rozwiąże problemu
Eksperci rozumieją potrzebę społeczną takiego mrożenia, choć uwagi budzi sposób procedowania. Jak mówi dr hab. Mariusz Ruszel, prof. Politechniki Rzeszowskiej z Wydziału Zarządzania oraz prezes Instytutu Polityki Energetycznej zamrożenie cen gazu ziemnego jest działaniem doraźnym, które chroni przed gwałtownym skokiem cen w sytuacji nadzwyczajnej, dając poczucie stabilności obywatelom. Wskazuje jednak, że w dłuższej perspektywie należy uwzględnić zmiany architektury kontraktów gazowych i wykorzystać możliwości rozwoju instrumentów finansowych (futures, forward, opcje, swap), aby ograniczyć ryzyko wzrostu ceny gazu. – Niedawne wypowiedzenie jednego kontraktu gazowego Orlenu z QatarEnergy, który indeksowany był do produktów ropopochodnych, stwarza możliwość lepszego wykorzystania arbitrażu cenowego i zawarcia bardziej elastycznej umowy na korzystniejszych warunkach finansowych, a także indeksacji do ceny gazu np. do Henry'ego Hub w USA odporniejszego na kryzysy, a nie holenderskiego TTF, który podnosi cenę gazu w sytuacji niskiego stanu magazynów gazu w UE lub kryzysów geopolitycznych – dodaje ekspert.
Pomoc także dla zamożnych. Branża krytykuje rządowy projekt zamrożenia cen gazu
Sami uczestnicy rynku, wskazują jednak, że regulacje wywołujące tak daleko idące skutki gospodarcze nie powinny być procedowane z pominięciem konsultacji publicznych. – Skierowanie projektu bezpośrednio do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów pozbawia uczestników rynku możliwości przedstawienia merytorycznych uwag oraz przeprowadzenia rzetelnej oceny skutków proponowanych rozwiązań. Pilny charakter prac nie może uzasadniać rezygnacji z dialogu społecznego, zwłaszcza że konsultacje służą wypracowaniu bardziej proporcjonalnych i efektywnych rozwiązań – mówi Paulina Grądzik z Konfederacji Lewiatan skupiającej podmioty z branży gazowej.
Wskazuje, że projekt przewiduje stosowanie jednakowej ceny maksymalnej wobec wszystkich odbiorców objętych mechanizmem, niezależnie od ich sytuacji ekonomicznej i faktycznej potrzeby uzyskania pomocy. – Instrumenty osłonowe powinny być kierowane przede wszystkim do odbiorców rzeczywiście potrzebujących wsparcia i być projektowane w taki sposób, aby nie wprowadzać sztucznej regulacji cen i ingerencji w mechanizmy rynkowe – mówi nasza rozmówczyni. Jej zdaniem tego rodzaju działania nie stanowią trwałego i systemowego rozwiązania problemu kosztów energii dla potrzebujących wsparcia odbiorców, lecz prowadzą do zaburzania sygnałów rynkowych, kumulując problemy, z którymi rynek i jego uczestnicy będą musieli zmierzyć się w przyszłości.
Czytaj więcej
Gospodarstwa domowe mają być objęte ochroną przed wzrostem cen gazu również w przyszłym roku. Projekt nowych przepisów zakłada utrzymanie maksymaln...
Zamiast mrozić ceny gazu, otworzyć rynek
Kolejne rządy sięgają do ręcznego sterowania rynkiem, mimo braku poluzowania rynku i większej otwartości na konkurencję. Ireneusz Łazor, doradca zarządu ds. LNG, firmy Unimot Energia i Gaz wskazuje, że w dłuższej perspektywie najlepszym rozwiązaniem jest otwarcie polskiego rynku gazu i stworzenie warunków, w których wielu niezależnych sprzedawców może realnie konkurować o odbiorcę. – Jednym z pierwszych kroków powinna być liberalizacja ustawy o zapasach i stopniowe odejście od modelu usługi biletowej. Zapasy obowiązkowe nadal muszą służyć bezpieczeństwu dostaw, ale sposób ich utrzymywania powinien ułatwiać wejście na rynek nowym dostawcom – podkreśla ekspert.
Polski hub gazowy już istnieje, ale dziś jest przede wszystkim hubem technicznym. Mamy terminal LNG, Baltic Pipe, połączenia transgraniczne i Towarową Giełdę Energii z parkietem gazowym. – Sama dywersyfikacja źródeł zwiększa bezpieczeństwo dostaw, ale nie wystarczy do zbudowania konkurencji. Potrzebujemy większej liczby niezależnych sprzedawców, którzy mają dostęp do infrastruktury, regularnie handlują gazem i składają odbiorcom konkurencyjne oferty. Dopiero wówczas odpowiednia płynność obrotu pozwoli wykształcić wiarygodną krajową cenę referencyjną – uważa Ireneusz Łazor, który przed laty był twórcą oraz szefem londyńskiego biura tradingowego LNG dla PGNiG.
Jego zdaniem, dopóki konkurencja jest ograniczona, a gospodarstwom domowym grozi gwałtowny wzrost rachunków, czasowa cena maksymalna może być uzasadniona. – W takiej sytuacji ręka państwa na pewien czas zastępuje niewidzialną rękę rynku. Ten czas trzeba wykorzystać na usunięcie barier wejścia, żeby o cenę dla odbiorcy mogli skutecznie konkurować niezależni sprzedawcy – kwituje nasz rozmówca.