Metropolita Epifaniusz przekazał informację o śmierci patriarchy Filareta w mediach społecznościowych. „Dziś z głębokim smutkiem żegnamy Jego Świątobliwość Patriarchę Filareta” – napisał. Wezwał wiernych do modlitwy za zmarłego oraz złożenia kondolencji jego bliskim.
Podkreślił również, że Filaret „pozostawił po sobie nauczanie o jedności ukraińskiego Kościoła i znaczeniu wspólnoty wiernych”.
W 1990 roku, po śmierci patriarchy Pimena, pełnił obowiązki locum tenens (namiestnika) tronu moskiewskiego. Przegrał jednak rywalizację o urząd patriarchy z Aleksym II i postanowił zostać patriarchą w Kijowie. Od tamtej pory stał się jednym z największych wrogów moskiewskiego patriarchy.
Czytaj więcej
Honorowy patriarcha Prawosławnej Cerkwi Ukrainy opowiedział o kontaktach z sowiecką bezpieką.
Zmarł patriarcha Filaret, jeden z najbardziej wpływowych duchownych Ukrainy
Filaret przez dekady był jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci ukraińskiego prawosławia. Jako zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego odegrał kluczową rolę w dążeniu do uniezależnienia się od Patriarchatu Moskiewskiego. Jego nazwisko stało się symbolem walki o autokefalię.
Przełomowym momentem było utworzenie Prawosławnego Kościoła Ukrainy po tzw. soborze zjednoczeniowym. Nowa struktura otrzymała tomos autokefalii od patriarchy Konstantynopola Bartłomieja. Po tych wydarzeniach Filaret otrzymał tytuł honorowego patriarchy.
Czytaj więcej
Patriarcha Filaret po raz drugi może zostać autorem rozłamu w Cerkwi. Tym razem w tej niezależnej od Moskwy.
W ostatnim czasie duchowny był hospitalizowany z powodu zaostrzenia chorób przewlekłych.
Rola w Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej
Filaret (świeckie imię: Mychajło Denysenko) urodził się 23 stycznia 1929 roku w obwodzie donieckim. Edukację teologiczną odebrał w seminarium w Odessie oraz Moskiewskiej Akademii Duchownej. Śluby zakonne złożył w 1950 roku, a już w 1962 roku został biskupem.
Przez blisko trzy dekady pełnił kluczowe funkcje w strukturach Patriarchatu Moskiewskiego. W latach 1966–1990 był egzarchą Ukrainy i metropolitą kijowskim oraz halickim. Utrzymywał bliskie relacje z władzami ZSRR, co było wówczas warunkiem pełnienia wysokich funkcji kościelnych. Oskarżano go o współpracę z KGB pod pseudonimem „Antoni”.
Fiasko ambicji w Moskwie zbiegło się z dążeniami niepodległościowymi Ukrainy. W 1992 roku Filaret wezwał do nadania ukraińskiemu prawosławiu pełnej autokefalii. Gdy Moskwa odmówiła, doprowadził do zjednoczenia części duchowieństwa i utworzenia Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (UKP PK). W 1995 roku został wybrany na patriarchę kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy.
W 2018 roku Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej zdjął z niego anatemę, przywracając go do jedności z Kościołem powszechnym, co otworzyło drogę do zjednoczenia struktur prawosławnych na Ukrainie. Mimo że był faworytem do objęcia sterów w nowym Prawosławnym Kościele Ukrainy (PKU), pod naciskiem Konstantynopola ustąpił miejsca swojemu wychowankowi, Epifaniuszowi, przyjmując tytuł „Honorowego Patriarchy”.
Ostatnie lata życia Filareta naznaczone były konfliktem z nowymi władzami PKU. Duchowny kwestionował zapisy Tomosu (dekretu o autokefalii), uważając, że zbyt mocno uzależniają one Kijów od Konstantynopola. Próbował nawet reaktywować Patriarchat Kijowski, co doprowadziło do jego izolacji wewnątrz nowo powstałych struktur, choć do końca zachował autorytet jako "ojciec niepodległości" ukraińskiego prawosławia.
